1 saat önce
34
Kaynak Hayriye Ergin / Cnnturk.com
Türkiye’nin gündemindeki borsa operasyonunda 20 kişi tutuklandı. Peki sistem nasıl işledi? İddiaya göre süreç, büyük miktardaki paranın belirli hisselere yönlendirilmesiyle başladı. Bu hisseler sürekli satın alınarak fiyatları yapay şekilde tırmandırıldı. Ekranda yükselişi gören vatandaşlar alıma yönelirken, sanal medyada yapılan paylaşımlarla da yatırımcılar algı operasyonuna dahil edildi. Fiyatlar yapay olarak nasıl tırmandırıldı? Küçük yatırımcı bu tuzağın içine nasıl çekildi? Posta Gazetesi Ekonomi Müdürü Bilal Emin Turan tüm detaylarıyla değerlendirdi.
BORSA MANİPÜLASYONU
Bu fonlar, piyasanın geneline yayılan bir yatırım stratejisi izlemiyor. İşlem hacmi ve piyasada dolaşan lot sayısı az, halka açıklık oranı düşük olan "sığ" hisselere yoğunlaşıyorlar. 3, 5 ya da 10 milyar TL gibi görece küçük tutarlarla bu hisseleri günlük olarak kolayca tavana taşıyabiliyorlar.
Fonlarda biriken paralar 3-4 özel hisseye odaklanmış durumda. Piyasanın doğasına aykırı şekilde bu hisseler 10 gün boyunca ardı ardına %10 değer kazanarak tavan serisi yakaladı. Serbest piyasada herkes yüksek kazanç peşinde koştuğu için yatırımcılar da bu fırsatı kaçırmak istemedi.
SANAL MEDYA AĞI
Süreç, ağırlıklı olarak sanal medyadaki sohbet odalarında yapılan pazarlamalarla başladı. Bu durum yeni ortaya çıkmış değil; son iki yıldır dikkat çeken hareketler zaten gözleniyordu ancak asıl büyüme son bir yılda gerçekleşti. Oluşan kazançtan pay almak isteyen yatırımcılar bu fonlara ve hisselere yönelince ciddi bir balon meydana geldi. Balonu gören diğer yatırımcılar da süreçten etkilenerek piyasaya dahil oldu. Yükseliş trendi kesintisiz devam etti; %100 oranında artan fiyatların düşmesi beklenirken yükseliş %200 seviyelerine ulaştı. Piyadada âdeta yatırımcıya "gel-gel" yapıldı. Vatandaşlar vadeli mevduatlarını bozarak ya da birikimlerini kullanarak parasını bu fonlara ve hisselere yatırdı. Kazanç arttıkça çevrelerini de yönlendirdiler; böylece kulaktan kulağa yayılan bir zincir etkisi oluştu. Fonlara para girdikçe toplam değerleri 600-700 milyar lira seviyelerine kadar tırmandı.
TEMEL ANALİZDEN UZAK SÜRÜ PSİKOLOJİSİ
Bu kadar yüksek sermayeli bir varlık, piyasada istediği hisseyi arzuladığı seviyeye taşıyabilme gücüne ulaştı. 200 liradan başlayan fiyatlar 4.500 lira seviyelerine kadar çıkarak 20-30 katlık akılalmaz bir artış gösterdi.
Normal şartlarda bir hissenin yükselmesi temel analiz kriterlerine bağlıdır:
-Şirketin üretimi, ihracatı ve iş bağlantıları
-Yurt dışı faaliyetleri ve kârlılık durumu
-Piyasa değeri, defter değeri ve Fiyat/Kazanç (F/K) oranı
Yatırımın kendini kaç yılda amorti edeceği ve şirketin geleceğe dönük hikâyesi
Burada ise temel göstergeler göz ardı edilerek tam bir sürü psikolojisiyle hareket edildi. Yatırımcılar şirketin neden yükseldiğini sorgulamadan sadece artıştan pay almak için hisselere akın etti. Bu fonlara yatırım yapabilmek için "nitelikli yatırımcı" olma şartı bulunmasına rağmen, yatırımcılar kendi iradeleriyle bu riski üstlendi.
YAPAY FİYAT HAREKETLERİ NASIL OLUŞUYOR?
600-700 milyar liralık nakit varlığı yöneten portföy yönetim şirketleri, oluşturdukları hikâyeyle yüz binlerce kişiyi peşinden sürükledi. Tasfiye sürecinden etkilenen fonlarda şu an yaklaşık 353 bin tekil yatırımcı bulunuyor. Borsadaki 6,5 milyon yatırımcının yaklaşık 1,5-2 milyonunun aktif olduğu düşünüldüğünde, 350 bin kişinin bu fonlarda yer alması oranın büyüklüğünü gösteriyor. Sistem şu şekilde işletildi: Toplanan devasa kaynak belirli bir hisseye yönlendirildi. Açılış seansında hisseye 1 milyon ya da 30 milyon lot gibi yüksek miktarlı alım emirleri girildi. Hisse zaten tavan olduğu için dışarıdan alım yapmak imkânsız hale geldi. Buna rağmen %500 prim yapmış hisseleri tavandan dahi almak isteyen yatırımcılar sıraya girdi ve fiyatlar daha da şişirildi.
28 Ağustos’ta Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) yeni fon rehberini yayınlayana kadar fonların hisse pozisyonlarında bir ağırlık kısıtlaması yoktu. Fonlar bir hissenin %37 ila %40'lık kısmını bünyesine katabiliyordu. Piyasadaki dolaşımdaki hisseleri toplayarak hâkim konuma geçen yapılar, fiyatları dilediği gibi yönetti. Küçük yatırımcının sürece müdahale etme şansı kalmadığı gibi diğer oyunculara da fırsat tanınmadı.
Fiyatlar zirveye ulaştığında ise tepe noktadan satışlar yapılarak kâr realizasyonuna gidildi. Sabırsız davranan veya birikimini korumaya çalışan küçük yatırımcı panik satışı yapınca ciddi zararlarla karşı karşıya kaldı.
PARA PİYASASI FONLARINDAKİ BULAŞMA RİSKİ
Gelişmeler zamanla sistemik bir risk boyutuna ulaştı. Risk sadece serbest fonlarla sınırlı kalmadı. Söz konusu 131 fonun 117'si serbest hisse senedi fonu iken geriye kalanlar para piyasası fonuydu. Normal şartlarda para piyasası fonları en düşük risk grubunda yer alır.
Ancak ilgili portföy yönetim şirketleri, hisse senedi fonlarındaki hisseleri para piyasası fonlarına teminat olarak gösterdi. Düşük riskli para piyasası fonlarında biriken nakit, bu hisse teminatları karşılığında kullanıldı. Örnek olarak 100 milyon liralık hisse teminatı gösterildi; fakat hisse fiyatları çöküşe geçince teminatlar karşılıksız kaldı. Kağıt üzerinde 100 milyon lira görünen hisselerin reel değeri 20 milyon liraya gerileyince para piyasası fonları da doğrudan risk altına girdi. Ekonomi yönetimi de oluşan bu dikey riski sınırlandırmak adına tedbirleri devreye soktu.
YASAL SÜREÇ
Soruşturmalar kapsamında sanal medya ayağına yönelik ciddi adımlar atıldı. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı ve ilgili makamlarca yürütülen süreçte:
-20 kişinin tutuklandığı,
-246 sanal medya hesabı hakkında erişim engeli getirildiği,
-Piyasa manipülasyonu yaptığı tespit edilen hesap sahiplerine yönelik operasyonlarda 16 şüphelinin daha tutuklandığı bildirildi.
Yıllardır vurgulandığı üzere manipülasyonların ana merkezi sanal medya ve Telegram sohbet odalarıdır. Projeksiyonu yapılmış "uçacak, kaçacak, tavan serisi yapacak" söylemleriyle yatırımcılar yönlendirildi. Bu pazarlama faaliyetleri organize bir yapı tarafından yürütüldü. SPK denetiminde olan ve suç teşkil eden bu eylemler, sürekli farklı hesap ve isimlerle tekrar edebiliyor. Yatırımcıların uyanık olması, finansal okuryazarlıklarını geliştirmesi ve dayanağı olmayan iddialara itibar etmemesi gerekir. Unutulmamalıdır ki bedava peynir sadece fare kapanında olur. Yatırım yaparken tek bir varlığa odaklanmak yerine riski dağıtmak ve rasyonel analizlerle hareket etmek en temel kuraldır.
English (US) ·