Milyarlarca yıllık kaya kökü aşınmaya başladı: Bir kıta yavaş yavaş çöküyor

Bilim insanları, Kuzey Amerika kıtasının altında bulunan ve milyonlarca yıldır hareket halinde olan iki dev kaya akıntısını ortaya çıkardı.

Araştırmaya göre, Dünya'nın mantosunda yer alan iki geniş kaya koridoru yüzlerce kilometre derinlikte ilerliyor. Her biri yaklaşık 150 ila 200 kilometre genişliğindeki bu yapılar, sıvı lav nehirleri değil yüksek sıcaklık nedeniyle daha kolay şekil değiştiren ve son derece yavaş hareket eden kaya kütlelerinden oluşuyor. Bilim insanları, bu iki akıntının Güney Dakota ile Wyoming arasındaki Kara Tepeler (Black Hills) bölgesinin altında birleştiğini belirledi.

KITALARIN “SARSILMAZ” TEMELİ SANILDIĞI KADAR GÜÇLÜ DEĞİL

Çalışma, Purdue Üniversitesi'nden jeofizikçi Xiaotao Yang liderliğinde yürütüldü ve Nature Communications dergisinde yayımlandı. Bugüne kadar kabul edilen görüşe göre kıtalar, "kraton" adı verilen çok eski ve dayanıklı kaya çekirdekleri üzerinde yükseliyor. Bu çekirdeklerin milyarlarca yıl boyunca büyük ölçüde değişmeden kaldığı düşünülüyordu. Yeni bulgular, Kuzey Amerika'nın derinlerdeki kaya köklerinin mantodaki hareketler nedeniyle yavaş yavaş aşındığını ortaya koydu. Bu durum, kıtaların uzun vadeli evrimine ilişkin birçok teorinin yeniden değerlendirilmesine yol açabilir.

DÜNYA'NIN İÇİ NASIL GÖRÜNTÜLENDİ?

Araştırmacılar keşfi yapmak için "sismik gürültü tomografisi" adı verilen gelişmiş bir yöntem kullandı. Okyanus dalgaları, atmosfer ve doğal süreçlerin oluşturduğu titreşimler binlerce sensör tarafından kaydedildi.

Bu veriler sayesinde bilim insanları, tıpkı bir tıbbi tomografi görüntüsü oluşturur gibi Dünya'nın derinliklerinin üç boyutlu haritasını çıkardı. Sismik dalgaların hızındaki farklılıklar, sıcak ve zayıflamış kaya bölgelerinin tespit edilmesini sağladı.

KITALARIN EVRİMİNE YENİ BİR BAKIŞ

Araştırma, kıtasal aşınmanın yalnızca eski tektonik levhaların etkisiyle değil, mantonun derinlerdeki hareketleriyle de bağlantılı olabileceğini gösteriyor. Eğer bu süreç başka bölgelerde de gerçekleşiyorsa, Dünya üzerindeki diğer eski kıta çekirdekleri de benzer şekilde değişime uğruyor olabilir. Bölgedeki bazı volkanik kayaçların derin katmanlardan yüzeye taşınmış olması da bu uzun süreli aşınma sürecini destekleyen önemli kanıtlar arasında yer alıyor.

İNSANLIK İÇİN TEHLİKE VAR MI?

Uzmanlar, bu keşfin herhangi bir acil tehlike anlamına gelmediğinin altını çiziyor. Söz konusu süreç milyonlarca hatta milyarlarca yıl boyunca gerçekleşiyor ve insan yaşamını doğrudan etkilemiyor. Bununla birlikte araştırma, kıtaların nasıl oluştuğunu, zaman içinde nasıl değiştiğini ve gelecekte nasıl şekillenebileceğini anlamak açısından büyük önem taşıyor. Ayrıca kratonların kenarlarında bulunan değerli maden yataklarının oluşum süreçlerine ışık tutabilecek bilgiler sunuyor.

Bilim insanlarına göre bu keşif, Dünya'nın en sağlam görünen bölgelerinin bile derinlerde devam eden görünmez süreçlerden etkilendiğini gösteriyor.