ABD - İran hattında ‘İlk kim pes edecek’ oyunu

Oluşturulma Tarihi: Ağustos 16, 2026 07:00

ABD ile İran arasındaki savaşta askeri yöntemlerle sonuç alınamayınca taraflar birbirini ekonomik araçlarla zorlamaya yöneldi. Washington yaptırım ve abluka tehdidiyle Tahran’ı sıkıştırırken, İran Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutarak ABD’ye ekonomik ve ara seçimler öncesi siyasi bedel ödetmeye çalışıyor.

 ABD ile İran arasında aylardır karşılıklı saldırılar ve defalarca kez sekteye uğrayan uzlaşma çabalarıyla süren gerilim, askeri güç kullanımından tarafların ekonomik baskıyla birbirine “ilk kim pes edecek” resti çektiği bir bilek güreşine dönüştü. Washington, Tahran’ın ekonomisi üzerindeki yükü ağırlaştırarak direncini kırmaya çalışırken, İran ise Hürmüz Boğazı’nı kapalı tutarak ABD’ye geri adım attırmanın peşinde.

ÖNCELİKLER DEĞİŞTİ

ABD merkezli Wall Street Journal’a göre, krizin ilk döneminde İran’ın nükleer silah edinmesini engellemeyi temel hedef olarak gösteren ABD Başkanı Donald Trump, askeri müdahale yoluyla Tahran’a geri adım attıramayınca rotayı ekonomik baskıya çevirdi. Ekonomik sorunlarla boğuşan İran’ı daha da sıkıştırarak Hürmüz’ün açılmasını sağlayacak bir anlaşmaya varmak isteyen Washington’ın, yeni mali yaptırımlar ve deniz ablukası ile baskıyı artırarak süreci hızlandırması bekleniyor.

İran ekonomisinin içinde bulunduğu durum da ABD’nin elini güçlendiriyor. İran dışarıdan karşılamak zorunda olduğu günlük yaklaşık 29 milyon litrelik benzin açığını kapatmakta zorlanırken, kaynakların azalması Tahran’ı yakıt ve elektrik tüketimini kısmaya mecbur bırakmış durumda. ABD’nin eski Hazine Bakanlığı yetkilisi Miad Maleki, “Washington, ablukanın Tahran’ın dayanabileceği bir süre içinde kaldırılmayacağını açıkça gösterirse, bu abluka rejimi dize getirebilir” değerlendirmesinde bulundu.

PEZEŞKİYAN KABUL ETTİ

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da ülke gelirinin “ciddi ölçüde azaldığını” kabul etti. “Eskiden petrol satıyorduk, şimdi satamıyoruz” diyen Pezeşkiyan, ithal ürünlerin artık doğrudan değil, farklı güzergâhlar üzerinden ülkeye sokulabildiğini ve bu durumun da fiyatları artırdığını belirtti. Pezeşkiyan, saldırılar nedeniyle üretim yapamaz hale gelen fabrikalardan vergi alınamadığı gibi bu işletmelerin ayakta tutulması için devletin kaynak aktarmak zorunda kaldığını belirterek, “Sorunumuz kat kat arttı ve gelirimiz de azaldı” dedi.

İRAN’IN KOZU HÜRMÜZ

Tahran’ın Washington karşısında eli tamamen zayıflamış değil. Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü ABD’ye karşı önemli bir pazarlık gücüne çeviren Tahran, tam da bu sayede temel nükleer programından taviz vermeden savaşın sona erdirilmesi ve yaptırımların hafifletilmesi gibi taleplerini masada tutabildi. Öte yandan savaş öncesinde günde 130’dan fazla geminin geçtiği Hürmüz’de bu sayı 13’e kadar düşmüş durumda. Uzmanlara göre bu durum ABD’de benzin fiyatlarını yukarı çekerek, İran’a özellikle ara seçimler öncesinde “Trump’ın en hassas olduğu noktadan” baskı kurma imkânı veriyor.                 

BEYAZ SARAY’DAN TRUMP DÜZELTMESİ: ‘HÜRMÜZ KONUSUNDA BAŞKAN ŞAKA YAPTI’

ABD Başkanı Donald Trump’ın önceki gün yaptığı bir konuşmada Hürmüz Boğazı’nı “ABD toprağı ilan edeceği” yönündeki sözlerine Beyaz Saray’dan düzeltme geldi. ABD merkezli Wall Street Journal muhabiri Brian Schwartz’a konuşan üst düzey bir Beyaz Saray yetkilisi, “Trump’ın şaka yaptığını ve bu konuyu danışmanlarıyla da görüşmediğini” belirtti. Trump’ın “şakasına” İran’dan yanıt gecikmedi. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kâzım Garibabadi, sosyal medyadan yaptığı paylaşımda “Hürmüz ne bir tweetle ne bir uçak gemisiyle ne bir kararnameyle ele geçirilebilir. İran ne tehditlerden korkar ne de güç gösterilerinden çekinir” dedi. Yargı Erki Başkanı Gulam Hüseyin Muhsini Ejei ise “ABD’nin askeri olarak başaramadığını, açıklamalar veya sosyal medya yoluyla da başaramayacağını” savundu.

ÜÇ İRANLI PİLOT KATAR’DA ESİRMİŞ

İRAN’ın Kayıp Kişileri Arama Komitesi Komutanı Tuğgeneral Muhammed Bakırzade, üç İranlı pilotun Katar tarafından altı aydır esir tutulduğunu açıkladı. Bakırzade, iki Su-24 tipi savaş uçağının 2 Mart’ta “düşmana ait” hava savunma sistemleri tarafından vurulduğunu kaydetti. Uçaklardaki pilotların fırlatma koltuklarıyla atladığını belirten Bakırzade, hayatta kalan üç pilotun Katar tarafından sağ yakalandığını ifade etti. Öte yandan Katar Dışişleri Bakanlığı iddiaları yalanladı. Bakanlık, Katar kurtarma ekiplerinin, “pilotlardan birinin cesedini bulduğunu ve cenazesinin İran’a iadesi için diplomatik kanallarla görüşüldüğünü” aktardı. Ayrıca müzakerelerin sürdüğü bir dönemde iddiaların şaşırtıcı olduğu belirtildi.