Yargıtay son noktayı koydu: İspat edemeyenin emekliliği anında iptal edilecek

Son günlerde 18 yaş altındaki sigortalılık süreleriyle ilgili haberlerin sosyal medyada, televizyonlarda ve internet sitelerinde geniş yer bulması, çalışanlar arasında endişeye yol açtı.

Kamuoyunda birçok kişi, “Acaba benim de sigorta başlangıcım iptal edilir mi?”, “Emekliliğim tehlikeye girer mi?” ve “18 yaşından önceki çalışmalarım geçersiz mi sayılacak?” sorularını sormaya başladı.

Dünya Gazetesi yazarı SGK uzmanı Özgür Erdursun'un aktardığı bilgilere göre, bu durum 18 yaşından önce sigortalı olan herkesi kapsamıyor. 

18 yaşından önce bir fabrikada, markette, atölyede, şirkette veya herhangi bir işverenin yanında çalışmış olanların sigortalılıklarıyla ilgili genel bir iptal uygulaması ya da özel bir sorun bulunmuyor. Tartışma yalnızca, 18 yaşından önce anne veya babasına ait işyerinde sigortalı olarak çalıştırılan kişileri ilgilendiriyor.

SORUNUN KAYNAĞI SGK'NIN 2013/11 SAYILI GENELGESİ

Yaşanan hukuki tartışmanın temelinde SGK’nın 2013/11 sayılı Genelgesi yer alıyor. Söz konusu genelgede, anne veya babaya ait işyerinde çalışan küçüğün sigortalı sayılabilmesi için vasi katılımıyla yapılmış ve hakim tarafından onaylanmış bir hizmet sözleşmesinin bulunması gerektiği belirtiliyor. SGK da bu düzenlemeye dayanarak, belirtilen şartların bulunmadığı durumlarda anne veya babaya ait işyerlerden yapılan bazı sigortalılık bildirimlerini geçersiz kabul edebiliyor.

Bu durum, çalışma hayatına 20-30 yıl önce başlayan, o dönemde bildirimleri kabul edilip primleri tahsil edilen ve hizmetleri kayıt altına alınan kişilerin emeklilik planlarında yıllar sonra sorun çıkmasına neden oluyor.

EYT HAKKI VE EMEKLİ MAAŞLARI TEHLİKEYE GİREBİLİR 

Uygulamanın en önemli sonucu EYT (Emeklilikte Yaşa Takılanlar) kapsamında ortaya çıkıyor. İlk sigorta girişi 8 Eylül 1999 tarihinden önce anne veya babasına ait işyerinden yapılmış olan bir kişinin, SGK tarafından bu başlangıcının geçersiz sayılması halinde ilk sigorta tarihi ileriye gidiyor ve kişi EYT kapsamı dışında kalabiliyor.

Risk yalnızca sigorta başlangıcıyla da sınırlı kalmıyor. İlk sigorta girişleri başka işyerlerinden yapılmış olup EYT kapsamında sorunu olmayan ancak çalışma hayatlarının belirli dönemlerinde 18 yaşından küçükken anne veya babalarının işyerlerinde çalışmış olanların da prim günleri etkilenebiliyor. Şayet bu hizmetler sonradan iptal edilirse, toplam prim gün sayısı eksik hale gelebiliyor ve emeklilik için gerekli prim şartı ortadan kalkabiliyor. Hatta bazı kişiler açısından bağlanmış emekli aylıklerinin yeniden değerlendirilmesi ve emeklilik işlemlerinin tartışmalı hale gelmesi söz konusu olabiliyor.

MAHKEMELER VE YARGITAY'IN YAKLAŞIMI FARKLI 

SGK genelgedeki şekli şartları esas alırken, mahkemeler çoğu zaman olayın özüne bakılması gerektiğini vurguluyor. Yargıtay’ın son yıllarda verdiği kararlarda temel yaklaşım, kişinin gerçekten çalışıp çalışmadığının ortaya konulması yönünde oluyor.

Mahkemeler fiili çalışmanın tespiti için şu kriterleri değerlendiriyor:

Fiili çalışmanın varlığı,

İşyerindeki faaliyetler,

Bordro kayıtları,

Ücret ödemeleri,

Tanık anlatımları ve dosya kapsamındaki diğer deliller.

Nitekim Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 23 Şubat 2023 tarihli kararında, annesine ait işyerinde 18 yaşından önce geçen çalışmaların fiili çalışma ile ispatlandığı kabul edilmiş ve SGK’nın itirazı reddedilmiştir.

Kararda, çocukları korumak amacıyla getirilen kuralların çocuk aleyhine yorumlanamayacağı; özünde çocuk yararına düzenlenmiş hukuk kurallarının yıllar sonra kişinin sosyal güvenlik hakkını ortadan kaldıracak şekilde uygulanamayacağı vurgulanmıştır. 

Fiili çalışmanın ispatlandığı durumlarda, sırf şekli eksiklikler gerekçe gösterilerek sigortalılık sürelerinin geçersiz sayılmasının her zaman hukuka uygun olmayabileceği yönünde yargı kararları bulunmaktadır.

TARTIŞMA SADECE ANNE VEYA BABAYA AİT İŞYERLERİNDE GEÇEN SİGORTALILIK SÜRELERİNİ KAPSIYOR 

Mevcut durumda, 18 yaşından önce anne veya babasının yanında değil de başka bir işyerinde çalışmış olanların endişe etmelerini gerektiren bir durum bulunmuyor. Tartışma sadece anne veya babaya ait işyerlerinde geçen sigortalılık sürelerini kapsıyor.

SGK’nın genelgesine rağmen konunun yargı önünde farklı değerlendirilebildiği görülüyor. Bu nedenle anne veya babasına ait işyerinde 18 yaşından önce sigortalı çalışması bulunan kişilerin hizmet kayıtlarını dikkatle incelemeleri, olası bir inceleme veya iptal işlemi halinde ise haklarını yasal yollarla aramaları önem taşıyor. Çünkü yaşanan durum, bazı kişiler açısından doğrudan emeklilik hakkını ilgilendiren bir konu niteliği taşıyor.