Tehdit altındalar, onlara gözümüz gibi bakalım

Hazan AKÖZ IŞIK / hazan.akoz@hurriyet.com.tr

Oluşturulma Tarihi: Nisan 05, 2026 07:00

Bakterilerden mantarlara, bitkilerden hayvanlara; bilerek ya da bilmeden tüm canlıları etkiliyoruz. Hayvanların birçoğunun soyu büyük bir hızla tükeniyor. Ülkemizdeki yaban hayatını korumak için sıkı tedbirler almalıyız.

Sanayi Devrimi’nden sonra insanın doğaya müdahalesiyle canlılardaki soy tükenme hızı 300 ila 1.000 kat arttı. Canlı türlerinin tükenme tehlikesiyle ilgili en bilinen kaynaksa Uluslararası Doğayı Koruma Birliği’nin (IUCN) 1964’ten beri sürdürdüğü Kırmızı Liste. Türkiye de bu uluslararası organizasyonun üyesi. IUCN tarafından 2025 yılı itibariyle değerlendirmesi tamamlanan türlerin sayısı yaklaşık 172 bin 600. Bunlardan 48 bin 600’den fazla tür, yok olma tehlikesiyle karşı karşıya.

IUCN’in çalışmalarına katılan Niğde Üniversitesi Fen Fakültesi, Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi, yaban hayatı-fauna uzmanı Prof. Dr. Ahmet Karataş’la konuştuk. IUCN’in internet sayfasındaki (www.iucnredlist.org) verileri dikkate alarak Türkiye’de yaşayan hayvanların durumunu değerlendirdik.

Alaca sansar (VU): Avrupa’nın güneydoğusundan Çin’in batısına kadar olan coğrafyada yaşıyor. Habitat kaybı nedeniyle sayıları azalıyor.

Anadolu parsı (CR-Akdeniz Havzası): Tür bazında bakarsak dünyadaki parslar IUCN’e göre Kırmızı Liste’de hassas. Anadolu parsı Akdeniz ölçeğinde yüksek tehdit altında.

Dikkuyruk (EN): Dünyadaki üreyenlerin büyük kısmı Türkiye’de. Nüfusunun önemli kısmı Burdur Gölü’nde kışlıyor.

Dişli sazancık (CR): Kızılırmak Havzası’nda görülüyor. Boyları 1-2 santimi geçmiyor.

Fırat kaplumbağası (EN): Dünyada sadece Dicle ve Fırat nehir sistemlerinde yaşıyor. Kirlilik, habitat kaybı sebebiyle soyu tehdit altında.

Hatay dağ ceylanı (EN): Hatay’dakilerin yaşam alanının askeri bölgede olması korunması açısından önemli. 

Kelaynak (EN): IUCN Doğu popülasyonu bölgesel olarak tükenmiş (RE) sayıyor. DDT tarım ilacı sebebiyle soyu tükenme noktasında.

Kemer kara semenderi (EN): Kertenkele gibi ince uzun vücudu ve kuyruğu yanıltmasın. O bir semender, yani kuyruklu kurbağa. Antalya’nın Kemer ilçesi civarında yaşıyor.

IUCN’in Kırmızı Liste kısaltmaları:

Extinct (EX): Nesli tükenmiş

Regionally Extinct (RE): Bölgesel tükenmiş

Extinct in the Wild (EW): Doğal ortamında tükenmiş

Critically Endangered (CR): Yüksek tehlike altında

Endangered (EN): Tehlikede

Vulnerable (VU): Hassas

Near Threatened (NT): Tehlike sınırında

Least Concern (LC): Düşük risk altında

Data Deficient (DD): Yetersiz verili