Tarihi kriz zam zinciri yaratacak

ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşta Orta Doğu’nun enerji tesislerinin vurulmasıyla brent petrolün varil fiyatı bu ay dolar bazında yüzde 41 yükseldi. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, “Petrolde tarihin en büyük arz şoku yaşanıyor” değerlendirmesini yaptı. Birol, küresel enerji krizinin, 1973 ve 1979’daki petrol krizleri ile Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinin etkilerinin birleşimine eşdeğer olduğunu söyledi.

Küresel tedarik zincirinde sorunların eşi benzeri görülmemiş seviyelere ulaştığını vurgulayan uzmanlar,
zam dalgasının enerji alanıyla sınırlı kalmayacağını belirtiyor.

HER SEKTÖRÜ VURACAK

Petrol üretiminin yaklaşık yüzde 20’sinin devre dışı kalmasıyla ve Hürmüz Boğazı’ndan geçişlerin durma noktasına gelmesiyle otomotivden gıdaya, teknolojiden plastiğe kadar birçok farklı sektörde adeta tedarik krizi yaşanıyor. Orta Doğu’daki kriz nedeniyle vatandaşın eczaneden alacağı ilaç da, market sepetine ekleyeceği gıda ürünleri de, beğendiği telefon da, almayı planladığı beyaz eşya ve mobilya da, mağaza reyonunda gördüğü kıyafetler de zamlanabilir. Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV), Orta Doğu’daki savaş hali nedeniyle gıda ambalajı, otomotiv parçaları, beyaz eşya bileşenleri, boru sistemleri ve tıbbi ekipman üretiminde kullanılan en yaygın plastiklerden olan polietilen tedariğindeki kesintilerin, geniş bir sanayi grubunu etkilediğini vurguluyor.

OTOMOTİV İLK SIRADA

Benzer şekilde hem otomotiv parçalarında hem de tekstilde kullanılan polipropilen fiyatlarındaki sıçramanın da ürünlere zam olarak yansıyabileceğine dikkat çekiyor. 

Petrokimyadaki fiyat artışlarından en olumsuz olarak etkilenebilecek sektörler otomotiv, tekstil ve ambalaj sanayi olarak gösteriliyor. TEPAV, Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapalı olmasıyla endüstriyel gazlar ve helyum tedariğinde de sorunlar yaşanabileceği için sağlık ve teknoloji sektöründe maliyetlerin artabileceği uyarısı yapıyor.

Petrol ve doğalgazın hayatımızda ne kadar çok ihtiyacı karşıladığını gösteren bu grafiği gazeteci Nur Tuğba Aktay sosyal medya hesabından paylaştı.

Petrol sadece yakıt değil

Petrol, yalnızca akaryakıt depolarını dolduran basit bir yakıt olmaktan çok daha hayati bir öneme sahip. Petrolün ayrıştırılmasıyla propan ve bütan gazlarıyla tüp gazı olarak bilinen LPG oluşuyor. Petrol aynı zamanda beyaz eşyalardan otomobillere, sağlık hizmetlerinden gıda ambalajlarına kadar birçok sanayi grubunda kullanılıyor. Doğalgaz da gübre üretimindeki temel bir girdi maddesi olduğu için milyonlarca insanın sofrasına ne kadar ürün koyabileceğini belirliyor. TEPAV, gübre maliyetlerinin artmasının buğday, mısır ve ayçiçeği gibi stratejik ürünlere zam olarak yansıyabileceğini öngörüyor.

Tarımda büyük kriz kapıda

Enerji ve petrokimya sektörleri gibi tarım da büyük bir krizin eşiğinde bulunuyor. Modern tarımsal üretimin temel girdi maddelerinden olan ürenin üretiminde büyük ölçüde doğalgazdan elde edilen amonyak kullanılıyor. Üre ve amonyak, temel tarım ürünlerinin verimini artıran azotlu gübrelerin ana bileşeni olduğu için enerji fiyatlarındaki artış, gıda enflasyonunu da tetikleyebilir. Orta Doğu’daki ülkelerin üretiminde büyük sorunlar yaşanırken, Çin, geçen sene 13 milyar doları aşan gübre ihracatının 4’te 3’ünü kısıtlama kararı aldı. Enerjideki artışla çiftçiler, 96 milyar liralık ilave yükle karşı karşıya.