1 gün önce
28
Meltem Fıratlı / meltem.firatli@hurriyet.com.tr
Oluşturulma Tarihi: Nisan 05, 2026 07:00
İngiltere’de geçen günlerde gerçekleşen müzayedede Osman Hamdi Bey’in ‘Cami Kapısında’ adlı eseri satışa çıktı ve beklenenin üstünde bir fiyata satıldı. Sanatıyla Doğu ve Batı arasında adeta estetik bir köprü kuran sanatçımızın bu eserinin hikâyesini Pera Müzesi’nin bağlı olduğu Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın yönetim kurulu ve icra komitesi üyesi Özalp Birol’dan dinledik.
Pera Müzesi’nin ikinci katında ziyaretçileri Osman Hamdi Bey’in ünlü eseri ‘Kaplumbağa Terbiyecisi’ karşılar. Müzeyi sıklıkla ziyaret edenler için bu eseri selamlamak bir ritüele dönüşmüştür...
Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın yönetim kurulu ve icra komitesi üyesi Özalp Birol
Geçen günlerde İngiltere’den gelen bir haber ünlü ressamımızı gündeme taşıdı. Bonhams müzayede evinde gerçekleşen açık artırmada Osman Hamdi Bey’in ‘Cami Kapısında’ eseri 220 milyon liraya
(3,678 milyon sterlin) kimliği gizli tutulan alıcıya satıldı. Bonhams’ın 19’uncu yüzyıl resimleri direktörü Charles O’Brien 208x109 santim boyutundaki tablo için “Hem ölçek hem detay açısından muhteşem” değerlendirmesini yaptı. O’Brien’ın “Osman Hamdi Bey’in eserlerinin olağanüstü bir örneği” dediği yapıtın 135 yıllık yolculuğunu Pera Müzesi’nin bağlı olduğu Suna ve İnan Kıraç Vakfı’nın yönetim kurulu ve icra komitesi üyesi Özalp Birol’dan dinledik.
Osman Hamdi Bey’in Türk resim tarihindeki yeri ve önemi konusunda hafızamızı tazeler misiniz?
Osmanlı’da modernleşme sürecinin sanat alanındaki en güçlü temsilcisidir. Paris yıllarında Boulanger atölyesinde aldığı sanat eğitimiyle, Gérôme’la (Fransız oryantalist ressam) olan iletişimi ve ondan aldığı ilhamla, figürü merkeze alan bir kompozisyon anlayışını Osmanlı resim sanatına taşımıştır. Osman Hamdi Bey’in oryantalist resme figürler, mimari detaylar, gündelik yaşam ve kültürel öğeler üzerinden yeni bir yaklaşım getirdiği muhakkak. Eserlerinin önemli bölümünde, Osmanlı penceresinden entelektüel bir bakış sunmaktadır. Yani Batılı ressamların aksine Doğu’yu, içeriden bakışla, olabildiğince tarihsel doğrulukla ve kültürel saygıyla yorumlar.
İkonik eserleri arasında hangilerini sayabiliriz?
‘Kaplumbağa Terbiyecisi’, ‘Kur’an Okuyan Kız’, ‘Mihrap’, ‘Silah Taciri’ ve ‘İki Müzisyen Kız’ gibi eserleri hem ulusal hem küresel sanat tarihinde ikonik kabul edilir.
‘Cami Kapısında’ eseri yaklaşık 220 milyon liraya (3,678 milyon sterlin) satıldı. Eserin yolculuğu hakkında neler biliyoruz?
Osman Hamdi Bey’in en hoş, canlı ve renkli eserlerinden biri, birçok yerde kendisini (üç yerde kendisi var) ve aile bireylerini de resmettiği özel bir eser. Yolculuğa gelince; kaynaklar şunu söylüyor: 1891 Berlin ve 1892’de Paris’te sergilendikten sonra asıl yapılış amacı olan Chicago’daki ‘Kolomb Dünya Sergisi’ne (1893) katıldı. Sergi Ekim 1893’te kapandı. 1895’e kadar ne olduğu bilinmiyor. Bu süreçte Pensilvanya Üniversitesi’nin resmi 6 bin franga satın aldığı biliniyor. Aslında resim Osman Hamdi Bey’in gönlünü hoş tutmak için alınmıştı, üniversiteye bağlı Penn Müzesi bir sanat değil, arkeoloji müzesi olduğu için de resim müze koleksiyonuna girdikten bir süre sonra unutuldu.
Yıllar sonra tekrar gün yüzüne çıkıp sergileniyor. Ve siz bu sürecin yakından tanığısınız, değil mi?
Aradan yaklaşık 110 yıl geçmişti. Bir gün, daha önce çeşitli projelerde işbirliği yaptığımız değerli dostumuz Prof. Robert Ousterhout heyecanla beni aradı, depoda tozlar içinde bulunan bir rulo resimden bahsetti. Bu resmin Osman Hamdi Bey’e ait olduğunu düşündüklerini söyledi ve bana telefonla çektiği fotoğrafları gönderdi. Bob’la yaptığımız uzun bir telefon görüşmesinden sonra önce ABD’de, sonra İstanbul’da gerçekleştirilecek iki sergi projesi ortaya çıktı. Küratörlüğünü Pensilvanya Üniversitesi’nden Prof. Renata Holod’la Prof. Robert Ousterhout’un üstlendiği ilk sergi, Penn Müzesi’nde 26 Eylül 2010 tarihinde açıldı. 15 Ekim 2011 tarihinde de ‘Cami Kapısında’ resminin de olduğu ‘Osman Hamdi Bey ve Amerikalılar: Arkeoloji, Diplomasi, Sanat’ sergisini Pera Müzesi’nde açtık.
Bu durumda 2010’da Penn Müzesi’nin arşivinde bulunduğu söylenen iki Osman Hamdi Bey tablosundan birinin ‘Cami Kapısında’ olduğunu söyleyebiliyor muyuz?
Evet, iki eser vardı; biri ‘Cami Kapısında’, diğeri ‘Nippur Tapınak Sarayı Kazısı’ resmiydi. Bu iki eser, Türkiye’de ilk kez Pera Müzesi’nde sanatseverlerle buluşturuldu.
Peki, bir müze, koleksiyonundaki bu kadar değerli bir eseri neden satmak ister?
Tahmin yürütmek gerekirse; ABD’nin de ekonomik sorunlar yaşadığını söyleyebiliriz. Sanata, sanatçılara ve müzelere verilen devlet desteğinin ve fonların kısıtlanması nedeniyle, müzenin maddi gereksinimlerini karşılayacak bir kaynak yaratma çabası olabilir. Yönetim, resmin, müzenin koleksiyonlarıyla bağlantılı olmadığı gerekçesiyle de böyle bir karar almış olabilir.
Çocukları da tabloda
Columbia Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Edhem Eldem’in ‘Cami Kapısında’ adlı eserle ilgili vurguladığı ayrıntılardan bazıları şöyle:
‘Cami Kapısında’ tablosunda Bursa’daki Muradiye Camisi’nin ana girişi resmediliyor.
Resimde ferace giymiş Müslüman kadınlar görülüyor. Ancak yüzleri açık ve ellerinde şemsiye var. Bu da ressamın kompozisyonunun tarihsel değil, çağdaş olarak nitelendirilmesini sağlıyor.
Basamaklarda oturan, gülümseyen kız ve erkek çocuk ortama neşeli bir hava katıyor. Bu çocuklar Hamdi’nin iki çocuğu Leyla (1878-1956) ve Edhem (1892-1957).
Tablodaki sokak köpekleri için ressamın bir fotoğrafa başvurduğu anlaşılıyor. İki köpek Abdullah Frères’nin ‘les chiens errants de Cons ple’ (Konstantinopolis’in Başıboş Köpekleri) fotoğrafından kopyalanmış.
Hamdi Bey, Batılı oryantalistlerin rekabet edemeyeceği otantik dokunuş için cami ve türbe iç mekânlarında hat sanatına başvururdu. Bu resimde de var.
Dünyanın dört bir yanında
Osman Hamdi Bey’in eserleri, bugün dünyanın önde gelen müze ve sanat kurumlarında sergileniyor:
‘Kur’an Okuyan Kız’ (Young Woman Reading, 1880)
Islamic Arts Museum, Kuala Lumpur (Malezya)
‘Türbe Bekçisi’ (Old Man in front of Children’s Tombs, 1903) Musée d’Orsay, Paris (Fransa)
‘Okuyan Genç Emir’ (Young Emir Studying, 1878)
Louvre Abu Dhabi (Birleşik Arap Emirlikleri)
‘Ab-ı Hayat Çeşmesi/Okuyan Arap’ (1904)
Alte Nationalgalerie, Berlin (Almanya)
English (US) ·