OECD’den ‘emeklilik yaşını artırın’ uyarısı

Ayrıca bu konularda, ülkelerin yapması gerekenler hakkında da önerilerde bulunuluyor. Bu ülkeler arasında Türkiye de var. İşin ekonomi, büyüme, vergi kısmını bir kenara bırakıyorum. OECD’nin, sosyal güvenlik ve emeklilik konusunda çarpıcı tespitleri ve önerileri var. Özetle OECD, Türkiye’ye ‘Emeklilik yaşını yükseltin’ diyor.

AVRUPA ÜLKELERİNDE EMEKLİLİK YAŞI

OECD’nin önerilerine geçmeden önce kısa bir durum tespiti yapayım. OECD ülkelerinde ortalama emeklilik yaşı bugün için erkekler için 64.7, kadınlar için 63.9. En yüksek emeklilik yaşına sahip ülkeler arasında Danimarka (67), İzlanda (67), Japonya (68), Hollanda (67), Norveç (67), ABD (66.7), Almanya (66.2), İrlanda (66) geliyor. Diğer Avrupa ülkelerine baktığımızda ise emeklilik yaşı; Belçika’da 65, Fransa’da 64.3, İtalya’da 64.8, Polonya’da 65, Portekiz’de 65.3, İspanya’da 65.

Emeklilik yaşı en düşük ülkelere bakıldığında ise Lüksemburg (62), Slovakya (63), Slovenya (62) yer alıyor. Ülkeler listesinde Türkiye’de emeklilik yaşı 52 olarak görülüyor ve emeklilik yaşı en düşük ülke olarak yer alıyor. Bunun nedenine değineceğim.

OECD ülkelerinin yarısından fazlasında gelecek yıllarda emeklilik yaşı artacak. 2024 yılında işe başlayanlar için emeklilik yaşı erkeklerde 66.4, kadınlarda 65.9 olacak. Mesela Danimarka, Estonya, İtalya, Hollanda ve İsveç’te 70 yaş ve üstüne kadar emeklilik yaşı çıkacak. Çek Cumhuriyeti ve Slovenya, yasal emeklilik yaşını 65’ten 67’ye yükseltti. Slovakya, erken emeklilik koşullarını yaşam beklentisine bağladı.

TÜRKİYE’DE DE 65 YAŞINA ÇIKACAK

Peki, Türkiye’de durum nedir? 1999-2008 arası sigorta girişi olan erkek çalışanlar 60, kadın çalışanlar 58 yaşında emekli oluyor. Nisan 2008’den sonra işe başlayan ve 2035 yılına kadar 7 bin 200 prim günü dolduran erkek çalışan 60, kadın çalışan 58 yaşında emekli olacak. 2035 tarihinden sonra ise her yıl emeklilik yaşı 1 yıl uzayarak, 65’e kadar çıkacak.

Örneğin, 2036’da işe başlayan erkek çalışan 61 yaşında, kadın çalışan 59 yaşında emekli olacak. 2046’da işe başlayan erkek 65, kadın 64 yaşında emekliliğe hak kazanacak. Bu açıdan bakıldığında Türkiye’de emeklilik yaşı hem bugün için hem de gelecek için OECD ülkelerinin altında kalıyor ve kalacak.

EYT YÜZÜNDEN LİSTENİN SONUNDAYIZ

2024 yılında açıklanan; ülkelere göre emeklilik yaşının en düşük olduğu ülkeler arasında (52 yaş ile) yer almamızın nedeni ise 2023 yılında çıkardığımız EYT düzenlemesi. Nitekim EYT’den emekli olanların ortalama yaşı 48’lerde ve içlerinde 38 yaşında emekli olan bile var. İşte bu durum bizi listenin en sonuna atıyor ve uluslararası istatistiklerde Türkiye’de emeklilik yaşı 52 olarak yer alıyor.

OECD’nin raporunda ilginç tespitler de bulunuyor. Nüfusun yaşlanmasına dikkat çekiliyor ve demografik değişimle birlikte, OECD ülkelerinde çalışma çağındaki nüfusun 2060 yılına kadar yüzde 8 oranında azalacağı, OECD ülkelerinin dörtte birinden fazlasında yüzde 30’un üzerinde azalma görüleceği tahmin ediliyor. Raporda, “Belçika, Almanya, Lüksemburg, Polonya ve Türkiye gibi ülkelerde, yasal emeklilik yaşlarını, yaşam beklentisine bağlamak veya erken emekliliği aşamalı olarak ortadan kaldırmak için emeklilik reformları öncelikli konular olarak ortaya çıkıyor” deniliyor.

OECD’YE GÖRE YÜKSEK PRİM ÖDENİYOR

Gelelim, Türkiye ile ilgili uyarılara... Raporda, Türkiye’de çalışma çağındaki nüfusun artmaya devam ettiğine ancak demografik avantajın azaldığına dikkat çekiliyor. OECD’ye göre Türkiye, yaşlılık aylığı sistemi, emeklilik yaşı ve ödeme miktarları açısından cömert; ancak
emekliliğin finansmanı yüksek sosyal katkı paylarına, yani ödenen sigorta primlerine dayanıyor. Bu da işgücüne katılımı caydırıyor.

OECD, emeklilik yaşını yaşam beklentisine bağlayarak, geç emekliliğe yönelik ikramiyeler sağlayarak çalışma ömrünü daha da uzatmayı öneriyor. Emeklilik sisteminin genel olarak yeniden dengelenmesi için sosyal güvenlik primlerinin azaltılması yoluyla vergi yükünün düşürülmesi de OECD’nin bir başka önerisi. Bir öneri de, daimi iş sözleşmelerinin daha esnek hale getirilmesi ve belirli süreli ve geçici sözleşmelerin kapsamının genişletilmesine yönelik.