Geçim sınavının zor konusu kira

Hedeflerinin bir türlü tutmadığı enflasyonla mücadele sürecinde kiralar aldı başını gitti, gelirler gittikçe erdi. Dar gelirli için tablo daha da ağırlaştı. Merkez Bankası’nın (TCMB) verilerine göre bu yılın ilk çeyreğinde İstanbul’da 100 metrekarelik bir evin ortalama kirası 40 bin 512 liraya çıktı.

Türkiye genelinde de bu değer ortalama olarak 24 bin 188 lira oldu. 5 yıl öncesine kadar asgari ücret, megakentte ortalama kirayı karşılayabiliyordu. Sonra bu denge tepe taklak oldu. Ekonomist Fatih Keresteci, “Eğer otorite enflasyonu yenmek istiyorsa bu kiraları indirmek zorunda” ifadelerini kullandı.

Milyonların 28 bin 75 liralık asgari ücret ile geçim sınavı sürüyor. Artık asgari ücretin megakentte ortalama kirayı karşıladığı günler tarih oldu. TCMB verilerine göre 2019’un ilk çeyreğinde 100 metrekarelik bir evin ortalama kirası bin 930 liraydı. Söz konusu dönemde asgari ücret ise 2 bin 90 liraydı. Asgari ücretin İstanbul’da 100 metrekarelik bir evin ortalama kirasını ödeme oranı 2022’nin ilk çeyreğine kadar sürdü.

‘GÖZ ARDI EDİLDİ’

2022’nin ikinci çeyreğinin ardından kiralarda hızlı bir artış yaşandı. Bugün gelinen noktada TCMB verilerine göre megakentte 100 metrekarelik bir evin kirası 40 bin 512 lira. Asgari ücret ise 28 bin 75 lira. GYODER’in zirvesinde konuşan Ekonomist Fatih Keresteci, “Enflasyonla mücadele programı ilk başlandığından itibaren içinde bulunduğum gruplarda ekonomi yönetimine şunu anlattım; kira konusunu çözemezseniz enflasyon konusunu çözemezsiniz. Üzülerek söylüyorum, ilk birkaç yıl bu göz ardı edildi. Bu işe odaklanılmadı. Konut arzını büyütecek önlemler aksadı. Kira, enflasyonun ana kaynağı” dedi.

‘Yeni konut üretemiyoruz’

İstanbul’da asgari ücretle 90 metrekarelik ortalama bir hanenin kirasının 2021’e kadar ödenebildiğini aktaran Ekonomist Fatih Keresteci, “Üstüne para kalıyordu. Şimdi yetmiyor” dedi. Keresteci, kira artışının sebepleri arasında pek çok faktör olduğunu, en temel unsurun arz eksikliği olduğunu belirterek, “Yapı kullanımına ilişkin izin belgeleri 2019’dan sonra geriledi, üretim azaldı. Son dönemde bir miktar üretimde artış var ama 550 bin deprem konutu var. Yeni konut üretmiyoruz ya da üretemiyoruz” dedi. Keresteci, vergi ve miras gibi sorunlarla sistem dışı kalan hayalet evlerin de stoka dahil edilmesi gerektiğini aktardı.