Dünya Sağlık Örgütü ilk kez açıkladı… Her 10 kanser vakasından 4’ü önlenebilir

YAŞAM TARZINIZ VE YAŞADIĞINIZ COĞRAFYA KANSER SEBEBİ OLABİLİR

Kanser; aile öyküsü (genetik miras) ve genetik mutasyonlar gibi kişilerin kendi kontrolünde olmayan faktörlerden kaynaklanabildiği gibi, “çevresel faktörler” dediğimiz; hareketsizlik, obezite, kilo sorunları, beslenme alışkanlıkları, tütün ve mamulleri- alkol tüketimi, hava kirliliği, radyasyon maruziyeti, Hepatit B ya da HPV gibi virüsler, enfeksiyonlar sebebiyle de oluşabiliyor. Ancak bugüne kadar aslında değiştirilebilir olan bu “çevresel faktörler” ile alakalı net veri yoktu elimizde. Artık var!

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’nın (IARC) son raporuna göre, 2022’de teşhis edilen yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 37’si (yaklaşık 4’te biri) önlenebilir risk faktörleriyle doğrudan bağlantılı. Yani kansere yakalanma ihtimalinin yüksekliği yaşam tarzınız, işiniz ve yaşadığınız coğrafya ile doğrudan ilişkili. 185 ülke ve 36 kanser türünden elde edilen verilere göre, akciğer, mide ve rahim ağzı kanseri, önlenebilir kanser vakalarının neredeyse yarısını oluşturdu.

EN BÜYÜK PAY TÜTÜN VE MAMULLERİNDE

Rapora göre, elektronik sigara da dahil, her çeşit tütün ve mamulleri ile hava kirliliği, tüm yeni kanser vakalarının yüzde 15’inden sorumlu ve önlenebilir kanserlerin başlıca nedeni olurken, erkeklerin kansere yakalanmasındaki en büyük pay da sigara ve içki içme gibi (4,3 milyon vaka) “davranışsal” risk faktörlerinden kaynaklı.

BİREYSEL DAVRANIŞ DEĞİŞİKLİĞİ TEK BAŞINA YETERLİ DEĞİL

Tıbbi Onkolog Prof. Dr. Özlem Sönmez ile inceledik raporu. Diyor ki: “Akciğer kanseri mesela, sigara ve hava kirliliğiyle doğrudan orantılı. Sigarayı bırakmak, spora başlamak, Akdeniz tipi, lif ve yeşillikten bol beslenme alışkanlığı edinmek, hareket etmek gibi kişilerin hayatında yapacağı ufak değişiklikler aslında büyük değişimler yaratabilir. Fakat bu sorumluluk kişilerin sadece kendisinde değildir. Sağlık otoriteleri de çözümün doğrudan parçası olmalıdır. Mesela, hava kirliliği ve sigara ile mücadele politikaları olmalı ve uygulanmalı, tarım ürünlerinde kullanılan kimyasalların miktar ve çeşitliliği sıkı denetlenmelidir. Obezite ve işlenmiş gıdalar ile ilgili eğitimler verilmeli ve yanı sıra ihtiyacı olanlara da maddi destek sağlanmalıdır. HPV kaynaklı rahim ağzı kanseri, aşı ile yüzde 100 engellenebilir. Aşının ücretsiz olması da mücadelede atılacak önemli adımlardandır yine. Tarama ve testlerle, kolon kanseri yüzde 90 engellenebilir. Yüzde 10’da erken yakalanabilir. Meme kanseri de aynı şekilde yüzde 90 erken yakalanabilir, böylece erken evrede tedavi başlar, kişinin yaşam şansı artar, kaliteli yaşam süresi uzar. Toplumun bu tarama ve testlere yönlendirilmesi de yine otoritenin sorumluluğundadır.”

BU RAPOR ÜLKELER İÇİN AÇIK BİR SORUMLULUK ÇAĞRISIDIR

DSÖ raporuna göre, kadınlarda önlenebilir kanser nedenlerinin başında enfeksiyonlar var. Bu grupta en büyük paysa, rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamından sorumlu olan, İnsan Papilloma Virüsü (HPV) enfeksiyonuna ait.

HPV KANSERİ AŞI İLE ÖNLENEBİLİR

Cumhurbaşkanlığı Sağlık Politikaları Kurulu Üyesi Prof. Dr. Toker Ergüder, rapor ışığında şu yorumu yapıyor: “2022’de dünya genelinde yaklaşık 660 bin rahim ağzı kanseri vakası görülmüş, her yıl gerçekleşen 350 bin ölümün yüzde 94’ü düşük ve orta gelirli ülkelerde meydana gelmiş. Oysa HPV aşıları, rahim ağzı kanserine yol açan virüs tiplerine karşı yüksek düzeyde koruma sağlamakta; HPV temelli tarama programları, kanser öncülü lezyonların erken yakalanmasına imkân vermekte.”

KANSER, ÜLKE EKONOMİLERİ ÜZERİNDE DE AĞIR BİR YÜK

Prof. Dr. Ergüder, kanserin yalnızca sağlık sistemi değil, ülke ekonomileri üzerinde de ağır yük oluşturduğuna dikkat çekerek, “Tahminlere göre, kanserin dünya genelindeki toplam yıllık maliyeti yaklaşık 1,16 trilyon dolar seviyesinde. Dolayısıyla kanserden korunmaya yönelik etkili politikalar, yalnızca hayat kurtarmakla kalmayıp, aynı zamanda ülkelerin ekonomik sürdürülebilirliği açısından da kritik öneme sahip. Kanser vakalarının neredeyse yarısının önlenebilir olduğu gerçeği, ülkeler için açık bir sorumluluk çağrısıdır. Etkili kanserden korunma politikaları; ancak sürdürülebilir siyasi kararlılık, güçlü sağlık sistemleri ve yeterli kamu yatırımı ile mümkün olacaktır. Toplum sağlığını korumak için bugün atılacak adımlar, sonraki yıllarda milyonlarca kanser vakasının önüne geçebilecek güçtedir” diyor.

ÜCRETSİZ HPV AŞISI BEKLİYORUZ

Sağlık Bakanı Kemal Memişoğlu, HPV aşısının 13 yaşındaki çocukları kapsayacağı ve 2025 yılı sonu itibarıyla ücretsiz olarak uygulanacağını açıklamıştı geçtiğimiz haziranda. Bu vesile ile ücretsiz aşıyı dört gözle beklediğimizi de hatırlatmak isterim.