Donmuş zeminin üzerine kurulan köy çökmeye başladı

Kali adıyla da bilinen Point Lay, Alaska’nın North Slope bölgesinde birkaç yüz kişinin yaşadığı küçük bir Iñupiat köyü. Balıkçılık ve avcılığın önemli geçim kaynakları arasında olduğu yerleşim, uzun yıllardır donmuş halde bulunan 'permafrost' zemin üzerine kurulu. Ancak sıcaklıkların yükselmesiyle topraktaki buz eriyor ve köyün farklı noktalarında çökmeler meydana geliyor.

ZEMİN HER YERDE AYNI ORANDA ÇÖKMÜYOR

Sorunun en dikkat çekici taraflarından biri, çökmenin düzenli gerçekleşmemesi. Buz bakımından zengin bölgeler daha hızlı etkilenirken bazı noktalar daha sağlam kalabiliyor. Bunun sonucunda yüzeyde çukurlar ve eğimler oluşuyor, yapıların temelleri zarar görebiliyor ve yolların düzgünlüğü bozulabiliyor. Köyün üzerine kurulduğu zeminin değişmesi, yıllardır kullanılan altyapıyı da giderek daha savunmasız hale getiriyor.

Point Lay’de yaşananlar Alaska’nın kuzeyindeki daha büyük bir değişimin parçası. Yakın tarihli bir araştırmada, North Slope bölgesinde yüzlerce nehir ve derenin bulunduğu geniş bir alan incelendi. 1980 ile 2025 arasındaki veriler, donmuş toprağın çözülme döneminin uzadığını ve bölgeden taşınan su miktarının arttığını ortaya koydu.

BİNLERCE YILLIK KARBON DA SERBEST KALIYOR

Permafrostun çözülmesi yalnızca zeminin çökmesine yol açmıyor. Donmuş toprağın içinde binlerce yıldır saklı kalan organik maddeler de açığa çıkıyor. Mikroorganizmalar bu maddeleri parçalamaya başladığında karbondioksit ve metan gibi sera gazları ortaya çıkabiliyor. Böylece ısınma donmuş zemini çözerken, çözülme sonucunda açığa çıkan karbon da ısınmayı daha fazla besleyebiliyor.

Araştırmacılar ayrıca çözülmeyle birlikte daha fazla eski karbonun nehir ve akarsular aracılığıyla Alaska kıyılarına taşındığını belirledi. İncelenen North Slope bölgesinde çözülme mevsiminin yaz sonu ve sonbahara doğru uzaması, daha önce donmuş halde bulunan karbonun çevredeki su sistemlerine karışmasını hızlandırıyor.

Point Lay’de zeminin yavaş yavaş değişmesi, Arktik bölgelerde permafrost üzerine kurulmuş yerleşimlerin karşı karşıya olduğu sorunu gözler önüne seriyor. Benzer süreç Alaska’nın başka köylerinde de evlerin, yolların ve altyapının güvenliğini tehdit ediyor. Donmuş zeminin çözülmesi devam ettikçe sorun yalnızca toprağın birkaç santimetre alçalmasıyla sınırlı kalmıyor, üzerinde kurulu yerleşimlerin geleceğini de doğrudan etkiliyor.