Dokunulmaz generalden soykırımın baş sorumlusuna... İşte 'Bosna kasabı' Ratko Mladiç'in kanlı hayatı

Güncellenme Tarihi:27.08.2026 - 17:59

Mladiç'in 1995'te Srebrenitsa'ya girişiyle başlayan günler, binlerce Boşnak sivilin öldürülmesi, ailelerin parçalanması, kadın ve çocukların zorla sürgün edilmesi ve kurbanların gizli toplu mezarlara gömülmesiyle sonuçlandı.

YUGOSLAVYA'NIN PARÇALANMASI SAVAŞI TETİKLEDİ

Yugoslavya'nın dağılma sürecinin ardından Bosna-Hersek, 1992 yılında Aliya İzzetbegoviç'in liderliğinde yapılan referandumun ardından bağımsızlığını ilan etti.

Bağımsızlık kararı uluslararası toplum tarafından tanınırken Bosnalı Sırplar bu karara karşı çıktı. Kısa süre içinde Bosna-Hersek'te silahlı çatışmalar başladı.

Bosnalı Sırp güçlerinin hedefinde, kontrol etmek istedikleri bölgelerde yaşayan Boşnak ve Hırvat nüfusun yerinden edilmesi de vardı. Savaş boyunca çok sayıda kent ve yerleşim yeri saldırılara uğradı, yüz binlerce insan evlerini terk etmek zorunda kaldı.

Bu süreçte Ratko Mladiç, Bosnalı Sırp güçlerinin askeri yapılanmasının başına geçti.

RATKO MLADİÇ KİMDİR?

Ratko Mladiç, 12 Mart 1942'de Bosna-Hersek'in Kalinovik bölgesinde doğdu. Yugoslavya döneminde Yugoslav Halk Ordusu'nda (JNA) subay olarak görev yaptı.

Yugoslavya'nın parçalanmaya başlamasıyla birlikte Mladiç'in askeri kariyeri Hırvatistan ve Bosna-Hersek'teki savaşlarla iç içe geçti. 1991'de Hırvatistan'daki savaş sırasında JNA bünyesinde görev yaptı.

Bosna Savaşı'nın başlamasının ardından ise Bosnalı Sırp güçlerinin en üst düzey askeri komutanı oldu.

1992'DE BOSNALI SIRP ORDUSUNUN BAŞINA GEÇTİ

12 Mayıs 1992'de Ratko Mladiç, Sırp Cumhuriyeti Ordusu'nun (VRS) Ana Karargâh Komutanlığına getirildi. Mladiç, en az 8 Kasım 1996'ya kadar bu görevde kaldı.

Uluslararası mahkeme daha sonraki yargılamada Mladiç'in, Bosnalı Müslüman ve Hırvatların Bosnalı Sırpların hak iddia ettiği bölgelerden kalıcı olarak çıkarılmasını amaçlayan suç girişiminde "önde gelen ve ağır" bir rol oynadığına hükmetti.

Mahkemenin tespitleri yalnızca Srebrenitsa ile sınırlı kalmadı. Mladiç; Bosna genelindeki etnik temizlik kampanyası, Saraybosna'da sivillere yönelik saldırılar, Srebrenitsa'daki soykırım ve Birleşmiş Milletler personelinin rehin alınmasıyla bağlantılı suçlardan sorumlu tutuldu.

SARAYBOSNA KUŞATMASINDA SİVİLLER HEDEF ALINDI

Mladiç'in savaş suçları dosyasındaki en önemli başlıklardan biri Saraybosna Kuşatması oldu.

Bosnalı Sırp güçleri 1992'de Bosna-Hersek'in başkenti Saraybosna'yı kuşatma altına aldı. Kentte yaşayan siviller yıllarca topçu saldırıları ve keskin nişancı ateşi altında yaşamaya çalıştı.

Uluslararası mahkeme, Mladiç'i Saraybosna'da cinayet, sivillere yönelik terör ve hukuka aykırı saldırılardan suçlu buldu.

Mahkeme, Saraybosna'daki saldırıların sivil nüfus arasında korku yaratmaya yönelik bir kampanyanın parçası olduğuna hükmetti. Bu suçlar, Mladiç'in 2017'deki mahkûmiyetinde önemli yer tuttu.

SREBRENİTSA SOYKIRIMI'NIN BAŞ SORUMLUSU

Mladiç'in adının tarihe "Bosna Kasabı" olarak geçmesinin temel nedeni, 1995 yılında Srebrenitsa'da gerçekleştirilen soykırımdaki rolü oldu.

Srebrenitsa, Birleşmiş Milletler tarafından güvenli bölge ilan edilmişti. Buna rağmen Bosnalı Sırp güçleri Temmuz 1995'te bölgeye yönelik kapsamlı bir operasyon başlattı.

11 Temmuz 1995'te Srebrenitsa Bosnalı Sırp güçlerinin eline geçti. Ardından Boşnak erkek ve çocuklara yönelik sistematik infazlar başladı.

Uluslararası Adalet Divanı, 2007 tarihli kararında Srebrenitsa'da gerçekleştirilen eylemlerin soykırım olduğuna hükmetti. Mahkeme, 13 Temmuz 1995'ten itibaren Srebrenitsa ve çevresinde Bosnalı Müslümanların bir bölümünü yok etmeye yönelik özel kastın bulunduğunu tespit etti.

Mladiç ise bu soykırımın gerçekleştiği dönemde Bosnalı Sırp ordusunun başındaki komutandı. Uluslararası mahkeme, onun Srebrenitsa'daki Boşnak nüfusunu ortadan kaldırmayı amaçlayan suç girişimindeki rolünü belirleyici olarak değerlendirdi.

"NİHAYET BU TOPRAKLARDA TÜRKLERDEN İNTİKAM ALMA ZAMANI GELMİŞTİR"

Srebrenitsa'nın ele geçirildiği gün Mladiç'in yaptığı açıklamalar, katliamın ardından yaşananlarla birlikte yeniden gündeme geldi.

Mladiç, Sırp bayramı arifesinde Srebrenitsa'yı Sırp milletine armağan ettiklerini söyledi ve "Nihayet bu topraklarda Türklerden (bölge Müslümanları için kullanılan ifade) intikam alma zamanı gelmiştir." ifadelerini kullandı.

Srebrenitsa'nın ele geçirilmesinden sonraki günlerde Boşnak erkeklerin toplu şekilde ailelerinden ayrılması ve öldürülmesi, Mladiç'in sözlerinin ardından yaşanan katliamın boyutunu ortaya koydu.

BOŞNAK ERKEKLER AİLELERİNDEN AYRILDI

Srebrenitsa'nın düşmesinin ardından kentte yaşayan Boşnak siviller iki farklı yoldan güvenli bölgelere ulaşmaya çalıştı.

Bir grup, Birleşmiş Milletler bünyesinde bölgede görev yapan Hollandalı Dutchbat askerlerinin konuşlandığı, Srebrenitsa yakınlarındaki eski akümülatör fabrikasına sığındı.

Başka bir grup ise ormanlık alandan Boşnak güçlerinin kontrolündeki bölgeye ulaşmaya çalıştı.

Ancak binlerce kişinin kullandığı orman yolu, Sırp güçlerinin kurduğu pusular nedeniyle ölüm yoluna dönüştü. Kaçmaya çalışan çok sayıda Boşnak öldürüldü.

Fabrikaya sığınanların da güvenliği sağlanamadı. Bosnalı Sırp güçleri bölgeye girdikten sonra erkekleri kadın ve çocuklardan ayırmaya başladı.

Kadın ve çocuklar otobüslere bindirilerek bölgeden çıkarılırken erkekler farklı noktalara götürüldü.

Bu erkeklerin büyük bölümü daha sonra öldürüldü ve cesetleri farklı toplu mezarlara gömüldü.

"ÖLÜM YOLU"NDA BİNLERCE BOŞNAK KATLEDİLDİ

Srebrenitsa'dan Tuzla yönüne ulaşmaya çalışan binlerce Boşnak, ormanlık alanlardan geçerek güvenli bölgeye ulaşmaya çalıştı.

Ancak Sırp askerleri yol boyunca çeşitli noktalarda pusular kurdu. Bazı gruplar saldırılara uğradı, bazıları esir alındı.

Halk arasında "ölüm yolu" olarak anılan bu güzergâhta çok sayıda Boşnak hayatını kaybetti.

Srebrenitsa'da yaşanan katliamın boyutunu ortaya çıkaran en önemli unsurlardan biri de daha sonra bulunan toplu mezarlar oldu.

8 BİNDEN FAZLA BOŞNAK ÖLDÜRÜLDÜ

Srebrenitsa'daki katliam günler boyunca devam etti.

8 binden fazla Boşnak erkek ve çocuk öldürüldü. Kurbanların bir bölümü ormanlık alanlarda, fabrikalarda ve depolarda öldürüldükten sonra toplu mezarlara gömüldü.

Sırp güçleri, katliamın izlerini gizlemek amacıyla bazı cesetleri daha sonra farklı toplu mezarlara taşıdı. Bu nedenle kurbanların bulunması ve kimliklerinin belirlenmesi yıllar sürdü.

Srebrenitsa'da öldürülenlerin kesin sayısına ilişkin kayıtlar, yıllar içinde yapılan kimliklendirme çalışmalarıyla güncellendi. 8 bin 372 Boşnak'ın katledildiği bilgisi, Srebrenitsa kurbanlarının sayısına ilişkin yaygın olarak kullanılan kayıtlardan biri oldu.

TOPLU MEZARLAR YILLAR SONRA ORTAYA ÇIKARILDI

Sırp güçleri tarafından gizlenmeye çalışılan toplu mezarlar, savaşın ardından yürütülen araştırmalarla birer birer ortaya çıkarıldı.

Kurbanların kimliklerinin belirlenmesinde DNA analizleri kullanıldı. Cesetlerin farklı toplu mezarlara dağıtılmış olması nedeniyle bazı kurbanların kimliklerinin belirlenmesi yıllar aldı.

Kurbanların cenazeleri, ailelerinin katıldığı törenlerle Potoçari Anıt Mezarlığı'na defnedilmeye devam etti.

Srebrenitsa'daki toplu mezarların bulunması, katliamın sistematik niteliğini ortaya koyan en önemli deliller arasında yer aldı.

SREBRENİTSA ÇİÇEĞİ VE MAVİ KELEBEKLER

Srebrenitsa Soykırımı'nın hafızasında sembolleşen unsurlardan biri de Srebrenitsa Çiçeği oldu.

Srebrenitsa Çiçeği'ndeki 11 yaprak, 11 Temmuz 1995'i, beyaz renk masumiyeti, yeşil renk ise adaletin bir gün yerini bulacağına ilişkin umut ve inancı simgeliyor.

Soykırımın ardından toplu mezarların bulunmasıyla ilgili olarak ise bölgede yetişen Artemisia türü bitkiler ve bunlarla ilişkilendirilen mavi kelebekler üzerinden anlatılan sembolik bir hikâye ortaya çıktı.

Bu anlatı, Bosna'da toplu mezarların doğanın izleri üzerinden fark edilmesini simgeleyen güçlü bir hafıza unsuru haline geldi. Ancak toplu mezarların tespit edilmesinde esas belirleyici yöntemler, saha araştırmaları, tanıklıklar, adli çalışmalar ve DNA analizleri oldu.

SREBRENİTSA'DA KAYIPLARIN ARANMASI SÜRÜYOR

Srebrenitsa'da öldürülenlerin kimliklerinin belirlenmesi ve cenazelerinin ailelerine teslim edilmesi yıllardır devam ediyor.

Potoçari Anıt Mezarlığı'nda binlerce kurbanın cenazesi bulunuyor. Bazı aileler ise yakınlarının cenazelerini yerel mezarlıklara defnetmeyi tercih etti.

Buna rağmen cenazesine ulaşılamayan binden fazla Srebrenitsa kurbanının bulunduğu belirtiliyor.

Bosna halkı, aradan geçen 31 yıla rağmen kayıp yakınlarının bulunması ve toplu mezarların ortaya çıkarılması için çalışmalarını sürdürüyor.

ULUSLARARASI ADALET DİVANI: SREBRENİTSA'DA SOYKIRIM İŞLENDİ

Srebrenitsa'daki katliamın hukuki niteliği uluslararası mahkemelerin kararlarıyla da kesinleşti.

Uluslararası Adalet Divanı, 26 Şubat 2007'de verdiği kararda Srebrenitsa'da yaşananları soykırım olarak nitelendirdi. Mahkeme, Srebrenitsa ve çevresinde Bosnalı Müslümanların bir bölümünü yok etmeye yönelik özel kastın bulunduğu sonucuna vardı.

Aynı kararda Uluslararası Adalet Divanı, Sırbistan'ın soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine ve Mladiç'in ICTY'ye teslim edilmemesi nedeniyle uluslararası yükümlülüklerini yerine getirmediğine hükmetti. Bununla birlikte mahkeme, soykırım eylemlerinin Sırbistan'a devlet sorumluluğu kapsamında doğrudan atfedilemeyeceği sonucuna vardı.

MLADİÇ HAKKINDA İDDİANAME HAZIRLANDI

Srebrenitsa Soykırımı'nın ardından Ratko Mladiç hakkında savaş suçları ve soykırım suçlamalarıyla uluslararası iddianame hazırlandı.

Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin ilk iddianamesi 24 Temmuz 1995'te dosyaya girdi. Mladiç; soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş hukukunun ihlalleri dahil çok sayıda suçla itham edildi.

Ancak savaşın ardından Mladiç yıllarca yakalanamadı.

16 YIL BOYUNCA KAÇTI

Ratko Mladiç, yaklaşık 16 yıl boyunca firari olarak yaşadı.

Uluslararası mahkeme tarafından aranan Mladiç'in Sırbistan'da saklandığına ilişkin çok sayıda iddia gündeme geldi. Savaş suçlarıyla suçlanan en önemli isimlerden biri olmasına rağmen uzun süre adalet önüne çıkarılamadı.

Firari dönemi, 26 Mayıs 2011'de Sırbistan'ın Lazarevo kentinde yakalanmasıyla sona erdi.

Mladiç, 31 Mayıs 2011'de Lahey'deki ICTY'ye teslim edildi.

LAHEY'DE YARGILANDI

Mladiç'in davası 16 Mayıs 2012'de başladı.

Yargılama boyunca Srebrenitsa Soykırımı, Saraybosna Kuşatması, Bosna genelindeki etnik temizlik kampanyası ve Birleşmiş Milletler personelinin rehin alınması dahil çok sayıda suç ele alındı.

Mahkeme, Mladiç'in Bosnalı Sırp ordusunun başındaki konumunu ve birlikleri üzerindeki komuta yetkisini ayrıntılı şekilde değerlendirdi.

2017'DE SOYKIRIMDAN MÜEBBET HAPSE MAHKÛM EDİLDİ

22 Kasım 2017'de Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi kararını açıkladı.

Mahkeme, Ratko Mladiç'i soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından suçlu buldu ve müebbet hapse mahkûm etti.

Mahkeme, Mladiç'in Srebrenitsa'daki soykırımın yanı sıra Saraybosna'daki sivillere yönelik saldırılar, cinayet, zulüm, sürgün, zorla yerinden etme ve Birleşmiş Milletler personelinin rehin alınması gibi suçlardaki rolünü de ortaya koydu.

2021'DE MÜEBBET HAPİS CEZASI KESİNLEŞTİ

Mladiç, 2017'de verilen karara itiraz etti.

8 Haziran 2021'de temyiz mahkemesi, Mladiç'in soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından aldığı mahkûmiyetleri ile müebbet hapis cezasını onadı.

Böylece Srebrenitsa Soykırımı'ndaki sorumluluğuna ilişkin mahkûmiyeti kesinleşti.

SREBRENİTSA'DA 45 SIRP TOPLAM 699 YIL HAPİS CEZASI ALDI

Srebrenitsa'daki katliamla ilgili yargılamalar yalnızca Ratko Mladiç davasıyla sınırlı kalmadı.

Farklı mahkemelerde görülen Srebrenitsa davalarında 45 Sırp toplam 699 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Bosnalı Sırp güçlerinin siyasi liderlerinden Radovan Karadziç de Srebrenitsa Soykırımı dahil çeşitli suçlardan mahkûm edildi. Karadziç'in 2016'da verilen 40 yıllık hapis cezası daha sonra temyiz sürecinde müebbet hapse çevrildi.

Eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Slobodan Miloşeviç de Srebrenitsa'daki soykırım ve Bosna Savaşı'ndaki diğer suçlarla ilgili olarak Lahey'de yargılandı. Ancak Miloşeviç, davası devam ederken 2006 yılında tutuklu bulunduğu cezaevinde hayatını kaybetti.

SREBRENİTSA'NIN SEMBOLÜ: 11 YAPRAKLI ÇİÇEK

Srebrenitsa'da yaşanan soykırımın hafızasını yaşatan en önemli sembollerden biri Srebrenitsa Çiçeği oldu.

Çiçeğin üzerindeki 11 yaprak, 11 Temmuz 1995'i simgeliyor. Beyaz renk masumiyeti, yeşil renk ise adalet ve geleceğe yönelik umudu temsil ediyor.

Srebrenitsa Çiçeği, her yıl 11 Temmuz'da düzenlenen anma törenlerinde soykırım kurbanlarının hatırasını yaşatmak amacıyla kullanılıyor.

SOYKIRIMCI KATİL RATKO MLADİÇ'İN HAYATI CEZAEVİNDE SONA ERDİ

Ratko Mladiç, Bosna Savaşı sırasında Srebrenitsa Soykırımı'nın baş sorumlusu olan soykırımcı bir katil olarak tarihe geçti.

11 Temmuz 1995'te Srebrenitsa'nın düşmesinin ardından yaşanan sistematik infazlar, binlerce Boşnak erkeğin ailelerinden koparılması, kadın ve çocukların zorla sürgün edilmesi ve kurbanların toplu mezarlara gömülmesi, savaşın en ağır suçlarından biri olarak kayıtlara geçti.

Uluslararası Adalet Divanı, Srebrenitsa'da yaşananları soykırım olarak kabul etti. Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi ise Mladiç'i Srebrenitsa Soykırımı, Saraybosna'daki saldırılar ve diğer ağır suçlardan mahkûm etti.

2021'de kesinleşen müebbet hapis cezasıyla Ratko Mladiç, soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından hüküm giymiş bir savaş suçlusu olarak hayatının son dönemini cezaevinde geçirdi.

Mladiç, müebbet hapis cezasına çarptırıldığı Lahey'deki Birleşmiş Milletler (BM) gözaltı merkezinde uzun süredir devam eden sağlık sorunları nedeniyle hayatını kaybetti.

Mayıs ayında mahkeme, felç geçiren Mladiç'in avukatlarının Sırbistan'da tedavi görmek için geçici tahliye talebini reddetmişti.