Deprem bölgesi toparlanamadı

11 ili yerle bir eden 6 Şubat 2023’teki Kahramanmaraş merkezli depremlerin ardından deprem bölgesindeki konutlar hâlâ tamamlanmazken, sanayi ve ihracat da toparlanamadı. En az 53 bin kişinin hayatını kaybettiği ve 2.2 milyon kişinin yerinden edildiği deprem bölgesini ziyaret eden Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) ekonomistleri, 11 ilin ekonomik ve sosyal açıdan 2023 öncesine geri dönemediği tespitinde bulundu.

RAPOR YAYINLADI

TSKB, depremlerden etkilenen illeri ziyaret ederek bölgenin son durum hakkında bir rapor yayınladı. Raporda, deprem bölgesinin inşaat kaynaklı büyüdüğü gayrimenkulde kiraların “Yeniden inşa faaliyetlerinin sağladığı kısa vadeli ekonomik canlılık ile bölgenin yatırım, üretim ve yaşam merkezi olarak kalıcı biçimde yeniden güç kazanmasını birbirinden ayırmak gerekiyor. Çünkü inşaat kaynaklı büyüme tek başına bölgenin uzun vadeli çekiciliğinin geri dönmesi sonucunu üretmiyor” ifadesi kullanıldı.

Raporda deprem bölgesindeki istihdam artışının büyük şirketler lehine değiştiği bilgisine yer verildi. Deprem bölgesinde sanayinin ekonomi içindeki payının yüzde 29.5’ten yüzde 19.6’ya gerilediği belirtilerek, “Üretim kapasitesindeki toparlanmanın inşaat kaynaklı hızlı yeniden inşa süreciyle desteklendiği, sanayi tarafında ise aynı ölçüde güçlü bir geri dönüşün henüz gerçekleşmediği anlaşılıyor” değerlendirmesi yapıldı. İhracatta da sanayiye benzer bir tablo var.

TSKB ekonomistleri, “Bölgenin toplam ihracatı Türkiye toplam ihracatı içindeki payı deprem sonrasında geriliyor ve aradan geçen süreye rağmen henüz deprem öncesi seviyesine ulaşamadığı görülüyor” hesaplamasını yaptı.

‘Yürünmesi gereken yol uzun’

TSKB raporunda deprem bölgesindeki kalıcı toparlanma için fiziksel altyapı kadar yaşam altyapısına (okul, hastane, sosyal alanlar vb...) da odaklanılması, insan kaynağının güçlendirilmesinin şart olduğu ve yeni yatırımların bölgesel ekosistem yaratma kapasitesinin gözetilmesi gerektiği belirtildi. TSKB Direktörü Dr. Burcu Ünüvar, deprem bölgesinin son durumu için “Yol alınmış ama hedefe varmak için yürünmesi gereken yol bitmemiş” ifadesini kullandı.

Konut kiraları arttı

Deprem bölgesiyle ilgili bir diğer araştırma Merkez Bankası’ndan (TCMB) geldi. ‘Konut Piyasası Baskıları ve Deprem Sonrası Yerinden Edilme: 2023 Türkiye Depremlerinden Bulgular’ başlıklı makalede 6 Şubat 2023’teki depremlerin, Türkiye konut piyasasına etkisi incelendi. Çalışmada 6 Şubat’taki depremlerin 1.4 milyon konutta hasara yol açtığı ve 2.2 milyon kişiyi yerinden ettiği belirtildi. TCMB araştırmasında depremin ardından Türkiye’nin kalan 70 ilinde konut kiralarının hemen yüzde 6 arttığı ancak ticari gayrimenkulde kiraların değişmediği yazıldı.