Dehşet dengesi

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nün (SIPRI) 2025 verileri, küresel askeri harcamaların 2 trilyon 887 milyar dolara ulaştığını gösteriyor. 11. yıl üst üste rekor. ABD'de hafif bir düşüş olsa da Avrupa % 14, Asya- Pasifik % 8.1 arttı. Silahlanma yarışı sadece devam etmiyor, ivme kazanıyor.
1. ABD - 954
2. Çin - 336
3. Rusya - 190
4. Almanya - 114
5. Hindistan - 92.1
6. Birleşik Krallık - 89
7. Ukrayna - 84.1
8. S. Arabistan - 83.2
9. Fransa - 68
10. Japonya - 62.2
11. İsrail - 48.3
12. İtalya - 48.1
13. G. Kore - 47.8
14. Polonya - 46.8
15. İspanya - 40.2
16. Kanada - 37.5
17. Avustralya-35.3
18. Türkiye - 30
19. Hollanda - 28.9
20. Cezayir - 25.4
Bu 20 ülke küresel toplamın yaklaşık % 80'ini karşılıyor. İlk beş ise % 58. Ukrayna GSYİH'sinin % 40'ını, Rusya % 7.5'ini orduya harcıyor. İran ise 2025'te 7.4 milyar dolara geriledi. Enflasyon ve ekonomik baskı yüzünden resmi rakamlar düşük.
Gerçek bilançonun çok daha büyük olduğu tahmin ediliyor.
Türkiye 30 milyar dolarla 18. sırada. Bölgesel dinamikler düşünüldüğünde şaşırtıcı değil.
Ne var ki silahlar biriktikçe barış değil, yeni kıvılcım riski artıyor. Rakamlar sadece kâğıt üzerinde değil, sahada da konuşuyor.
İran'da yaşananlar trendin nereye evrildiğini gösterdi.
Yaklaşmakta olan belli, önümüzdeki hayati sorular da... Bu birikim ne zaman, nerede ve nasıl patlayacak? Ve geriye ne bırakacak?

***

'CÜRMÜ DEĞİL CİRMİ' 2
Özgür Özel konuşmalarında sıkça "Ateş olsan..." diye başlayan deyimi kullanıyor. Ancak her defasında da cümleyi "...cürmün kadar yer yakarsın" diye bitirerek yanlış yapıyor.
Öyle ki geçen yıl bu zamanlar "Cürmü değil cirmi" başlıklı bir yazı bile yazmıştım.
Doğrusu "Ateş olsan cirmin kadar yer yakarsın" olacak. Cürüm suç kabahat, cirim ise hacim, büyüklük demek.
Ancak Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın geçenlerde X hesabından yaptığı "Ateş olsan cirmin kadar yer yakarsın" şeklindeki paylaşımına gelen tepkiler Özel'in yalnız olmadığını gösteriyor.
Aralarında şairlerin, yazarların, gazetecilerin, öğretmenlerin de olduğu pek çok kişi, deyimi doğru şekilde kullanan Erdoğan'ı yanlış yapmakla eleştirdi. En dramatik olansa şüphesiz kendinden emin şekilde espri yapmaya çalışanlar, cahillik imasına sarılanlardı.
Bilmemek değil öğrenmemek ayıp derler ama asıl ayıp olan, bilmeyenin bileni "bilgisizlikle" suçlaması.
İnsan her şeyden önce neyi bilip neyi bilmediğini bilmeli.