1 saat önce
35
Kaynak:Milliyet
Milliyet'in haberine göre; YouTube, TikTok ve Instagram gibi sosyal medya platformları son dönemde çocuklara yönelik yapay zeka üretimi videolarla adeta dolup taşıyor. Üstelik bu içerikler artık yalnızca birkaç örnekten ibaret değil; yüzlerce, hatta binlerce videodan oluşan büyük bir içerik akışı oluşmuş durumda.
Sorun ise bu videoların büyük bölümünün düşük kaliteli, mantık hatalarıyla dolu ve gerçeklik algısını bozabilecek içerikler olması. Birçoğu küçük yaştaki çocukların algoritmasına göre hazırlanan bu içeriklerin sayısı her geçen gün katlanıyor. Uzmanlara göre özellikle küçük yaştaki çocuklar, yapay zeka tarafından oluşturulan bu tür videoları gerçek dünya kurallarıyla ayırt etmekte zorlanabiliyor.
Örneğin çocuklara trafik güvenliğini öğretmeyi amaçlayan bir videoda iki çocuk yoğun trafikte koşarken bir anda karakterlerden biri balona dönüşüp gökyüzüne uçuyor. özellikle kedilerin başrolde yer aldığı, absürd hikayelerden oluşan yapay zeka videoları hazırlanıyor... Ya da bu tarz içeriklerde yumurtadan kurt, kaplan ve keçi yavruları çıkabiliyor.
UZMANLAR ÇOCUKLARIN GERÇEKLİK ALGISI KONUSUNDA ENDİŞELİ
Bu tarz videolar milyonlarca görüntülenme elde ederken, içerikleri üreten hesapların inanılmaz hızlı bir üretim ve paylaşım yaptığı görülüyor. Bazı kanallar birkaç gün içinde onlarca video yükleyebiliyor. Uzmanlara göre bu üretim temposu geleneksel animasyon stüdyoları için imkansız seviyede.
Dijital Medya ve Çocuk Platformu (dijitalmedyavecocuk.org) Kurucusu ve Bilgi Üniversitesi Yeni Medya Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Esra Ercan Bilgiç, dikkat edilmesi gereken asıl noktanın “dikkat ekonomisi” kavramı olduğunun altını çiziyor. Son dönemde bu alandaki araştırmaların, küçük çocuklara yönelik dijital içeriklerin giderek daha fazla izlenme süresini artırmak amacıyla tasarlandığını söyleyen Bilgiç, Milliyet.com.tr'ye yaptığı açıklamada şu ifadelere yer verdi;
Çocukların dijital ortamda korunmasına odaklanan FairPlay adlı sivil toplum kuruluşu ise Google ve YouTube’a açık mektup göndererek özellikle YouTube Kids platformundaki düşük kaliteli yapay zeka içeriklerinin sınırlandırılmasını istedi.
Kuruluşun program direktörü Rachel Franz’a göre küçük çocuklar dünyayı anlamlandırmaya çalışırken gördükleri her şeyden öğreniyor. Ancak yapay zeka videolarındaki mantıksız geçişler ve fizik kurallarını ihlal eden sahneler, çocukların öğrenme sürecini bozabiliyor.
Aslında benzer kaygıları eğitim uzmanları da uzun zamandır paylaşıyor. Eğitim psikoloğu Ana Rojo de la Vega, özellikle hayvanların yumurtadan çıkması gibi gerçek dışı sahnelerin çocukların temel öğrenme süreçlerini karmaşık hale getirdiğini ifade ediyor. Vega’ya göre küçük çocuklar zaten gerçek ile kurgu arasındaki farkı anlamakta zorlanıyor. Yapay zekâ videolarının sunduğu tutarsız görseller ve anlamsız senaryolar ise bu ayrımı daha da karmaşık hale getirebiliyor.
BAĞLAMI OLAN ÇİZGİ FİLMLERDEN ÇOK FARKLI
Bu noktada akıllara tabi ki hem dijital platformlarda, hem de televizyon kanallarında yayınlanan çizgi filmler ve animasyon serileri geliyor. Örneğin Road Runner çizgi film serisinde bulunan 'Çakal' karakteri kendisini sık sık absürd ve gerçekte olamayacak durumlar içerisinde bulabiliyor.
Diğer taraftan süper kahraman odaklı animasyon serilerinde de benzer sahneler görebiliyoruz. Aslında birçok animasyon serisinde gerçeklikle ölçüşmeyen sahneler var. Fakat bu çizgi filmler ve yapay zeka videoları arasında çok önemli bir çizgi var: Olayların bağlamından koparak gerçekleşmesi.
“Küçük çocuklar gerçek ile kurgu arasındaki ayrımı yetişkinler kadar kolay yapamazlar.” diyen Dr. Esra Ercan Bilgiç, animasyon serileri ve yapay zeka videolar arasındaki farkları şöyle anlatıyor;
"Aslında sorun yalnızca videoların gerçek dışı olması değil, çocuk edebiyatında, masallarda ve animasyonlarda da her zaman fantastik unsurlar olagelmiştir. Mesele, bu içeriklerin bir anlatı bütünlüğü taşıyıp taşımadığı ve çocuğun anlam üretmesine yardımcı olup olmadığı. Geçmiş dönemlerin animasyonlarında da fizik kurallarına aykırı ve absürd sahneler vardı; ancak bunlar profesyonel senaristler ve animatörler tarafından oluşturuluyordu. Çoğunlukla belirli bir hikâye akışı, karakter tutarlılığı ve mizah anlayışı içinde sunuluyordu. Çocuk bir çizgi film izlediğini anlayabiliyordu. Sorun sistemin çocukların iyi olma halini hiç gözetmeyen, tamamen ticari, filtresiz bir yapıya evrilmiş olmasından kaynaklanıyor. Böyle bir sistemde çocukları gözetme sorumluluğu yalnızca ebeveynlerin omuzlarına yüklenemez. Yine de ebeveynlere bir tavsiye vermek gerekirse, çocukları bu videoların açık olduğu bir ekranın önünde yalnız bırakmamak gerekir. Bunun yerine örneğin cocuğun bir yetişkinle etkileşim içinde kalarak nitelikli çocuk kitapları ile geçireceği vakit pek çok açıdan gelişimi destekler. Veya özenle seçilmiş, başı sonu belli olan, anlatı bütünlüğü olan içeriklerin bir yetişkin eşliğinde izlenmesi önerilebilir."
Yapay zeka ile yapılan ve sosyal medya platformlarında yer alan bu videoların çoğu yalnızca birkaç saniye sürüyor ve kullanıcıyı sürekli yeni içeriklere yönlendirecek şekilde hazırlanıyor. Bir kez izlendiğinde algoritmalar benzer videoları arka arkaya önermeye başlıyor.
Üstelik yapılan bir araştırmaya göre, YouTube’un yeni kullanıcılarına önerdiği içeriklerin yaklaşık yüzde 20’sini düşük kaliteli yapay zeka videoları oluşturuyor. Şirket ayrıca yalnızca bu tür içerikler paylaşan yüzlerce kanalın toplamda 63 milyar görüntülenmeye ulaştığını belirtiyor. Yapay zeka araçlarının çok da uzun olmayan bir süredir hayatımızda olduğunu göz önüne aldığımızda, ilerleyen yıllarda ortaya çıkabilecek tablo uzmanlara ve tabi ki ebeveynlere endişe veriyor.
GERÇEKÇİ YAPAY ZEKA VİDEOLARI ÇOK DAHA RİSKLİ
Uzmanlara göre bu sistemin temel amacı kaliteli içerik üretmek değil, mümkün olduğunca fazla görüntülenme elde etmek. Çünkü sosyal medya platformlarının gelir modeli hala büyük ölçüde izlenme sayılarına dayanıyor.
Sorunun bir diğer boyutu ise tamamen gerçekçi bir hale ulaşan yapay zeka videoları. Bazı içeriklerde hayvanlar dans ediyor, akrobatik hareketler yapıyor veya fizik kurallarına aykırı davranışlar sergiliyor. Üstelik gelişen yapay zeka araçları ile bu ayrımın çocuklar tarafından yapılması imkansız bir hale ulaşmış durumda.
Örneğin viral hale gelen bir TikTok videosunda bir ineğin ya da kedinin arka ayakları üzerinde dans ettiği görülüyor. Görüntü son derece gerçekçi olduğu için küçük çocukların bunun gerçek olmadığını anlaması daha da zor hale geliyor.
Uzmanlar, beş yaşın altındaki çocukların hayal ile gerçeği net biçimde ayırt edemediğini ve beyinlerinin izledikleri görüntüleri “gerçekmiş gibi” işlediğini vurguluyor.
SORUN SADECE İÇERİK DEĞİL, DENETİMSİZLİK DE ÖNEMLİ
Eleştirilerin önemli kısmı, yapay zeka üretimi videoların çoğunun açık şekilde etiketlenmemesine yöneliyor. Kullanıcıların bu içerikleri filtrelemesine yönelik net araçlar da bulunmuyor. Daha da önemlisi başta da belirtildiği gibi özellikle Youtube Çocuk gibi sosyal medya platformlarında bile bu içeriklerin denetimsiz bir şekilde bulunabiliyor olması.
Uzmanlar bu nedenle ebeveynlerin çocukların ekran kullanımını daha yakından takip etmesi gerektiğini söylüyor. Özellikle küçük yaş gruplarında çocukların tek başına algoritmaların yönlendirdiği video akışına bırakılmasının ciddi riskler oluşturabileceği belirtiliyor.
English (US) ·