Cepten fahri müfettiş olun

TÜKETİCİLER yıllardır sofraya aynı endişeyle oturuyor: Aldığımız bal gerçekten bal mı? Zeytinyağı diye eve giren şişenin içinde ne var? Köfte diye yediğimiz ürün gerçekten yazdığı etten mi yapıldı? Tüketici çoğu zaman ancak skandal patlayınca öğreniyor. Oysa mesele yalnızca damak tadı değil doğrudan sağlık, aldatılmama hakkı ve güvenli gıdaya erişim meselesi.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 18 Mart’ta devreye aldığı “Güvenilir Gıda” mobil uygulaması işte tam bu noktada önemli bir kapı aralıyor. Çünkü artık vatandaş, şüpheli gördüğü ürünü sadece kendi arasında konuşup geçmeyecek; fotoğraflayıp doğrudan devlete bildirebilecek. İşletmenin denetim geçmişini sorgulayabilecek, karekodla bilgiye ulaşabilecek, taklit ve tağşiş listelerini anında görebilecek. Yani yeni dönemde tüketici yalnızca alışveriş yapan kişi değil; gerektiğinde denetimi tetikleyen taraf da olacak. Bu uygulama, vatandaşı adeta “fahri gıda müfettişi” haline getirecek. Yeni uygulamayı Tekirdağ Barosu avukatı Ergün Vardar ile konuştum.

KANUN AÇIK YETKİ VERİYOR

* Bu uygulama neden önemli? İlk kez gıda denetimi yalnızca kamu görevlilerinin rutin kontrolü olmaktan çıkıp, doğrudan tüketicinin katıldığı bir sisteme dönüşüyor. Eskiden denetim belli aralıklarla ve sınırlı sayıda müfettişle yapılıyordu. Şimdi ise milyonlarca tüketici sahada gözlem yapan bir denetim gücüne dönüşüyor. Bu da hem caydırıcılığı artırıyor hem de ihlallerin daha hızlı ortaya çıkmasını sağlıyor.

FOTOĞRAFLA  BAKANLIĞA GÖNDER

* Uygulama tam olarak ne işe yarıyor? Vatandaşlar, gıda ile ilgili şüpheli bir durumu uygulama üzerinden fotoğraflayıp anında Bakanlığa bildirebiliyor. Ayrıca işletmelerin denetim geçmişi sorgulanabiliyor, karekod okutularak işletme bilgilerine ulaşılabiliyor, taklit ve tağşiş listeleri görülebiliyor. Kısacası tüketici, satın aldığı ya da tükettiği ürün hakkında daha fazla bilgiye çok hızlı şekilde ulaşabiliyor.

* Uygulama ücretli mi? Hayır. Tamamen ücretsiz. Hem iOS hem Android platformlarında kullanılabiliyor. Bu yönüyle de tüketicinin bilgiye erişimini kolaylaştıran önemli bir kamu hizmeti niteliğinde.

İHBAR MASADA KALMIYOR

* Uygulamadan yapılan ihbarlar gerçekten işleme alınıyor mu? Vatandaş bildirimleri denetim ekiplerinin sahaya yönlendirilmesinde kullanılıyor. Bu da uygulamayı sadece “şikâyet kutusu” olmaktan çıkarıp, fiilen denetim mekanizmasının parçası haline getiriyor. Burada önemli bir nokta da şu: Kimlik doğrulama sistemiyle asılsız ihbarların ve kötü niyetli bildirimlerin önüne geçilmeye çalışılıyor. Bu da hem işletmelerin haksız yere hedef alınmasını önlemek hem de sistemin ciddiyetini korumak açısından önemli.

İŞLETMENİN KARNESİ CEBİNİZDE

* Tüketici bir işletmenin geçmişini nasıl öğrenebiliyor? Uygulamadaki “İşletme Denetim Sorgulama” bölümü üzerinden. İşletmenin adı yazılarak ya da karekodu okutularak, o işletmenin denetim geçmişi, ceza bilgileri ve varsa taklit-tağşiş geçmişi görülebiliyor. Bu, tüketici açısından çok önemli. Çünkü artık bir restorana, kasaba ya da markete girmeden önce, o işletmenin resmi denetim geçmişine bakmak mümkün hale geliyor. Tüketici artık bir işletmenin ne zaman denetlendiğini, geçmişte ceza alıp almadığını, taklit-tağşiş listesine girip girmediğini öğrenebilecek. Bu, tüketici açısından çok önemli bir hak kullanımına işaret ediyor. Bilgiye dayanarak tercih yapma hakkı.

‘KAREKOD’LA ANINDA KONTROL

* Karekod sistemi neden önemli? Çünkü bilgiye ulaşmayı çok hızlandırıyor. Uzun uzun işletme adı aramak yerine, karekod okutularak doğrudan resmi bilgilere erişilebiliyor. Bu da özellikle hızlı tüketim ve yoğun alışveriş ortamlarında çok pratik bir denetim aracı yaratıyor.

“Taklit” ve “tağşiş” tam olarak ne demek? İkisi sık karıştırılıyor ama hukuken farklı kavramlar. Taklit, bir ürünün gerçekte sahip olmadığı bir özellik taşıyormuş gibi sunulmasıdır. Örneğin; zeytinyağı gibi gösterilen ama aslında farklı yağlardan oluşan bir ürün. Tağşiş ise gıdanın içine mevzuata aykırı biçimde başka maddeler katılması ya da temel yapısının bozulmasıdır. Örneğin bala glikoz şurubu eklenmesi, baharata boya katılması gibi. Her ikisi de açıkça yasaktır.

Asıl mesele uygulamanın telefonda bulunması değil sahada karşılık bulması. Çünkü vatandaşın yaptığı bildirim gerçekten denetime dönüşürse, bu sistem güçlü olur. Dönüşmezse, uygulama yalnızca iyi bir fikir olarak kalır. İşte bu nedenle avukat Ergün Vardar’ın da dikkat çektiği en kritik nokta şu: Vatandaşın ihbarı masada kalmamalı...