Bu ifadeyi gelecekte daha sık duyacağız: Metabolik sağlık ne demek?

1/21

"Metabolik sağlık" kavramı son dönemde sık sık karşımıza çıkıyor. ABD Sağlık Bakanı Robert F. Kennedy, metabolik sağlığı "Amerika'yı Yeniden Sağlıklı Hale Getir" hareketinin merkezine oturttu. ABD yönetiminin sağlık alanındaki en etkili isimlerinden biri olmaya aday görülen Dr. Casey Means de metabolik sağlığa ulaşmanın yollarını anlattığı çok satan kitabıyla tanınıyor. Öte yandan sosyal medya influencer'ları da metabolik sağlığın uzun ömrün anahtarı olduğunu öne süren paylaşımlarıyla dikkat çekiyor.

2/21

Peki metabolik sağlık tam olarak ne demek? Bu terimi tanımlamak kolay değil. Çünkü aslında metabolik sağlık metabolizma ile ilgili sorunları veya vücudun enerjiyi nasıl kullandığı ve depoladığını yansıtan, birbiriyle ilişkili bir dizi sağlık sorunu olan metabolik sendromun yokluğunu ifade etmek için kullanılıyor.

3/21

Bel çevresi ölçüm değerinin yüksek olması, trigliserit seviyesinin yüksek olması, "iyi" kolesterol seviyelerinin düşük olması, yüksek tansiyon ve yüksek kan şekerinden en az üçünün bir arada olması metabolik sendrom olarak tanımlanıyor. Bu Bu durumlar kalp hastalığı, felç ve Tip 2 diyabet riskini artırıyor.

4/21

Dolayısıyla birçok insan metabolik sağlık tanımının dışında kalıyor. Örneğin Amerikan Kalp Vakfı'nın tahminlerine göre, ülkedeki yetişkinlerin yüzde 90'ında bir dereceye kadar kardiyovasküler-böbrek-metabolik sendromu bulunuyor. (Dernek bu terimi, 2023 yılında obezite, diyabet, kronik böbrek hastalığı ve kardiyovasküler hastalıklar arasındaki bağlantılardan kaynaklanan bir sağlık bozukluğu olarak tanımlamıştı.)

5/21

EN BÜYÜK SUÇLU AŞIRI YAĞLANMA

Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi Dekan Yardımcısı Dr. Latha Palaniappan, vücut yağının özellikle karın bölgesinde aşırı birikmesi olarak tanımlanan adipozitenin metabolik işlev bozukluğunun önemli bir bileşeni olduğunu söyledi.

6/21

Rockefeller Üniversitesi'nde obezite ve metabolik hastalıklar üzerine araştırmalar yapan Doç. Dr. Paul Cohen, yağ hücrelerinin enerjiyi trigliseritler şeklinde depoladığını hatırlatarak, "Sürekli olarak harcadığımızdan daha fazla kalori aldığımızda ve yağ hücrelerimizin depolayabileceği miktarı aştığımızda, bu trigliseritler karaciğer ve kaslar gibi ait olmadıkları yerlere gitmeye başlarlar" dedi.

7/21

Yağ hücrelerinin, insülinin çalışmasını zorlaştıran iltihaplı moleküller salgıladığını, insülin direncinin de obeziteye katkıda bulunduğunu vurgulayan Dr. Cohen, "Bu sonu gelmeyen bir döngüdür" ifadelerini kullandı.

8/21

Obezite ne yediğimiz ve ne kadar egzersiz yaptığımız kadar genetik faktörlerle de bağlantılı değil. Dahası vücut şekli de genetik faktörlerle belirleniyor. Dr. Cohen, elma şeklinde vücuda sahip olan yani karın bölgesinde fazla yağ depolayan kişilerin metabolik sorunlar yaşama olasılığının fazla yağlarını kalça ve uyluklarında depolayan armut vücutlu kişilere kıyasla daha yüksek olduğunu söyledi.

9/21

Bunun nedenlerinden biri, derinin hemen altında bulunan (subkütan) yağ dokusu ile iç organları çevreleyen (viseral) yağın moleküler olarak farklı olması, genleri farklı şekilde ifade etmesi ve iltihaplanmayı farklı şekilde etkilemesi olarak açıklanıyor.

10/21

FAZLA YAĞ GENELLİKLE DİĞER ANORMALLİKLERLE BİRLİKTE GÖRÜLÜR

Dr. Palaniappan, yağlanmayı bir arabadaki motor kontrol ışığına benzeterek, "Bu, diğer metabolik risk faktörlerinin, kalp hastalığı riskini artıran sağlık sorunlarının bir uyarı işareti olabilir. Aşırı yağlanma durumunda kolesterol, glikoz ve kan basıncınızı kontrol ettirmek önemlidir. Bu, metabolik sağlığınız için bir sonraki adımın ne olduğunu gösterecektir" diye konuştu.

11/21

Northwestern Üniversitesi Feinberg Tıp Fakültesi'nde önleyici kardiyolog olan Dr. Sadiya Khan, bu risk faktörlerinin obezite sorunu olan herkeste hemen gelişmeyeceğini söyledi ve ekledi: "Başlangıçta bir kişi için birincil sorun yüksek tansiyon olabilirken, bir başkası için kolesterol veya Tip 2 diyabet olabilir. Ancak metabolik bozukluk ilerledikçe, insanlar genellikle birden fazla rahatsızlık geliştirir."

Dr. Khan, zaman içindeki değişikliklere dikkat etmenin önemine de dikkat çekti.

12/21

METABOLİK BOZUKLUK KRONİK HASTALIKLARA YOL AÇABİLİR

Metabolik risk faktörleri zamanla vücutta büyük hasara yol açabilir. Örneğin, yüksek tansiyon arterlere zarar verir ve onları sertleştirir, kalp krizi veya felce yol açabilecek plak birikimini artırır. Yüksek tansiyon ayrıca kalp ve böbreklere daha fazla yük bindirerek kalp yetmezliği ve böbrek hastalığı riskini artırır.

13/21

Diyabet, arterlere ve böbreklerdeki filtreleme birimlerine zarar verir. İnsülin direnci ve karaciğerde yağ birikimi, metabolik disfonksiyonla ilişkili steatozik karaciğer hastalığına (MASLD) yol açabilir. Bu hastalık, iltihaplanma ve geri dönüşü olmayan karaciğer skarlaşmasına neden olabilir.

14/21

Dr. Cohen, meme, kolon, endometriyal, karaciğer ve pankreas kanseri dahil en az 13 kanser türünün aşırı kilolu veya obez kişilerde daha yaygın olduğunu ve yüksek insülin seviyelerinin tümör büyümesini hızlandırabileceğini söyledi.

15/21

EN İYİ TEDAVİ ÖNLEM ALMAK

Ohio State Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde endokrinoloji, diyabet ve metabolizma doçenti olan Dr. Joshua Joseph, metabolik disfonksiyonu önlemenin ilk adımı sağlıklı bir kiloya ulaşmak olduğunu söyledi.

16/21

Doktorlar genellikle yaşam tarzı değişiklikleriyle başlamayı öneriyor: Sigarayı bırakmak, daha fazla egzersiz yapmak, Akdeniz veya DASH diyeti gibi kalp sağlığına iyi gelen bir diyet uygulamak ve yeterli uyku almak ilk akla gelenler.

17/21

Dr. Khan, "Bu liste size uzun geliyorsa, önce sigarayı bırakın. Sigara içmenin iç organları çevreleyen yağ ile ilişkisi daha fazladır. Üstelik arterlere zarar verir ve insülin direncini artırabilir. Aksi takdirde, doktorunuzla konuşarak metabolik sağlığınızın kan basıncı, kolesterol veya kan şekeri gibi alanlarından hangisinin en çok dikkat gerektirdiğini belirleyin" dedi.

18/21

Columbus'taki Sağlıklı Toplum Merkezi'nin de yöneticisi olan Dr. Joseph, günlük alışkanlıklara yaşam tarzı değişikliklerini dahil etmenin önemini vurgulayarak, "Örneğin, sodyum ve kalori alımını azaltmak için yemek yemek yerine evde yemek pişirebilirsiniz" diye konuştu.

19/21

Egzersiz de kilo vermeye yardımcı oluyor ve insülin direncini azaltıyor. Amerikan Kalp Vakfı, haftada en az 150 dakika orta düzeyde aerobik egzersiz yapılmasını ve ideal olarak haftada iki kez kuvvet antrenmanı yapılmasını öneriyor ancak Amerikalı yetişkinlerin sadece yaklaşık dörtte biri önerilen miktarda egzersiz yapıyor.

20/21

Dr. Joseph, öğle arasında yürüyüş veya koşu yapmak, ofiste merdivenleri kullanmak veya süpermarkete giderken arabayı biraz daha uzağa park etmek gibi küçük değişikliklerin bile fark yaratabileceğini söyledi.

21/21

Ne var ki sadece yaşam tarzı değişiklikleriyle kilo vermek zor olabiliyor. GLP-1 ilaçları, obeziteyi tersine çevirmek ve metabolik sendrom, diyabet ve kalp hastalığı gibi sonraki aşamalarda ortaya çıkabilecek sonuçların riskini azaltmak için oldukça etkili tedaviler olarak görülüyor. Dr. Khan, "Erken aşamalar, tersine çevirme veya ilerlemeyi durdurmaya odaklanmak için harika bir fırsattır" dedi.