Bir gece önce iyiydi, ertesi sabah uyandığında ağrıdan yere basamıyordu! Sessiz salgın hızla yayılıyor

1/20

Kyle Edmondson ayağındaki şiddetli ağrıyla tanıştığında yaklaşık 13 yıl önceydi. Bir gece önce arkadaşlarıyla eğlenmeye çıkan Edmondson, ertesi sabah uyanıp yataktan zar zor çıkabilmişti. O zamanlar henüz 20'li yaşlarında olan ve Kentucky'de yaşayan Edmondson'a doktoru, ayağını çarpmış olabileceğini söyledi ve dinlenme tavsiyesinde bulundu.

2/20

Gerçekten de Edmondson'ın ağrısı birkaç hafta sonra azaldı, ancak yılda aşağı yukarı iki kez tekrarlamaya başladı. Ağrı o kadar şiddetliydi ki, en ufak bir temas bile dayanılmaz oluyordu. Böyle zamanlarda Edmondson, evde koltuk değneği ile dolaşıyor ve inşaat botları giyiyordu.

3/20

The New York Times'a yaptığı açıklamada ağrıyı, "Ayağınızı kesmek istemenize neden oluyor. Sanki tüm eklemleriniz kırık camlarla dolu gibi hissediyorsunuz" ifadesini kullanan Edmondson, 5 yıl kadar sonra başka bir doktora gitti. Bu doktor, Edmondson'a gut teşhisi koydu.

4/20

Küresel ölçekte gut oranları, 1990'dan bu yana yüzde 20'den fazla artış gösterdi. Burada en önemli faktör, obezite gibi diğer kronik hastalıkların görülmesindeki artış. Sadece ABD'de gut hastalığı 12 milyondan fazla kişiyi etkiliyor. Hastalığın erkeklerde görülme sıklığı kadınların dört katı. Bunun sebebinin östrojenin guta karşı koruyucu etkisi olduğu düşünülüyor.

5/20

Bir zamanlar "kralların hastalığı" olarak adlandırılan gut bu kadar yaygın olmasına karşın halen sadece oburları veya aşırı alkol tüketenleri etkilediği yönünde yaygın bir önyargı var. O kadar ki doktorlar bile, gut hastalarına kanıtlanmış, uzun vadeli tedaviler yerine genellikle yetersiz bir çözüm olan diyetleri tavsiye ediyor. Gut hastalarının sadece üçte birine ilaç tedavisi uygulanıyor. Bu kişilerin çoğu da etkili olamayacak kadar düşük dozlarda ilaç kullanıyor.

6/20

Ataklar genellikle aşırı et veya alkol tüketimiyle tetiklendiğinden, yurt dışında özellikle Şükran Günü-Noel-Yılbaşı aralığı tedavi olmayan hastalar için riskli görülüyor. Peki gut hastalığı hakkında neler bilmeliyiz?

7/20

GUT NEDİR?

Bir T. Rex fosilinde izine rastlanan gut, insanlık tarihinden bile eski bir hastalık. Ancak insanları guta diğer primatlardan daha yatkın hale getiren bir dizi genetik özelliğimiz bulunuyor.

8/20

Gut hastalığı, kanda yüksek düzeyde ürat, yani ürik asit bulunmasından kaynaklanıyor. Bu üratın çoğu, vücutta doğal olarak bulunan bir kimyasal olan pürinin parçalanması sırasında oluşuyor. Pürinin bir kısmı, yediğimiz bitkisel ve hayvansal gıdalardan geliyor. Kırmızı et ve karides nispeten yüksek pürin oranına sahip. Ispanak ve kuşkonmaz gibi bazı sebzelerde de yüksek düzeyde pürin bulunuyor.

9/20

Normalde böbrekler üratı sorunsuz bir şekilde filtreleyebiliyor. Ancak gut hastalığına yakalanan kişilerde vücudun kaldırabileceğinden fazla ürat bulunur, bu nedenle ürat kristalleşiyor ve dişli kutusundaki taşlar gibi eklemlerde birikiyor. Bu birikim ağrıya yol açıyor. Ağrı her seferinde sadece birkaç hafta sürse de ürat birikimi, eklemleri ve kemikleri aşındırabilecek yumruların oluşmasına neden olabiliyor.

10/20

ABD'de bulunan Alabama Üniversitesi'nden epidemiyolog Tony Merriman, "Tetikleyici faktör beslenmeyle maruz kalmak, ancak asıl neden bu değil” dedi. Dr. Merriman ve meslektaşları, 2018 yılında Avrupa kökenli 16.760 kişinin test sonuçlarını analiz etti ve gut hastalığına yakalanma riskinin çoğunlukla genetik faktörlere bağlı olduğunu buldu: Yüksek pürinli beslenme, ürat düzeylerindeki farklılıkların yüzde 1'inden azını açıklarken, genetik faktörler bunun yaklaşık yüz katını açıklıyordu.

11/20

Polinezya veya Hmong kökenli kişiler gibi bazı topluluklarda gut riski daha yüksek. Obezitenin yanı sıra, yüksek tansiyon ve kalp hastalığı da risk faktörleri. Bunların tümü vücudun ürat seviyelerini kontrol etme şeklini etkiliyor.

12/20

DOĞRU GUT TEDAVİSİ NASIL OLMALI?

İnternette gut hastalığı hakkında çok fazla yanlış tavsiye var. Geçen hafta yayımlanan, gutla alakalı en popüler 116 TikTok videosunun analizinde, çoğunun düşük pürinli diyetleri vurguladığı ve hindiba ve gardenya çayı veya vişne suyu konsantresi gibi şüpheli bitkisel ilaçları övdüğü ortaya çıktı. Sadece iki videoda gut hastalarında ürat düzeylerini düşüren birinci basamak ilaçtan bahsediliyordu.

13/20

Gut hastalığının yanı sıra kronik böbrek hastalığı da olan 45 yaşındaki Ivan Haworth, vişne suyu tavsiyesini çoğunlukla çaresizlikten uyguladığını söyledi. Ağrıları nedeniyle hayatına son vermeyi bile düşündüğünü belirten Haworth, "Bacağım ve kalçam birkaç kez tamamen kilitlendi" diye konuştu.

14/20

ABD'nin Tennessee eyaletinin Knoxville şehrinde yaşayan Haworth, bir doktorun kendisine gut hastalığının yol açtığı hasarı açıklayıp uygun ilacı reçete etmesinin yıllar sürdüğünü söyledi.

15/20

Tek seferlik gut atakları genellikle birinci basamak hekim tarafından reçetesiz satılan ağrı kesiciler veya antiinflamatuar bir ilaç olan kolşisin ile tedavi ediliyor. Yılda iki veya daha fazla atak geçiren veya tofiler adı verilen şişlikler gelişen kişiler için Amerikan Romatoloji Birliği, ürat düşürücü ilaçlar öneriyor. Ayrıca, kronik böbrek hastalığı veya mesane taşı öyküsü olan kişilere de tedavi tavsiye ediliyor.

16/20

Ancak doğru dozu bulmak zaman alıyor. Böbrek hasarını önlemek için ilaçlara düşük bir dozla başlanması ve birkaç hafta boyunca kademeli olarak artırılması gerekiyor.

17/20

BESLENME NE KADAR ÖNEMLİ?

Harvard Tıp Fakültesi Gut ve Kristal Artropati Merkezi Direktörü Hyon Choi, düşük pürinli diyetin sadece ilaca yeni başlayan veya ürat seviyelerini kontrol etmekte zorlanan kişiler tarafından kısa süreli olarak uygulanması gerektiğini söyledi.

18/20

Dr. Choi, "Uzun vadede pürinlerden kaçınmak, genellikle daha fazla karbonhidrat ve yağ tüketmek anlamına gelir ve bu da metabolik sağlığı kötüleştirebilir" dedi. Örneğin, yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren bir diyet, kandaki ürat seviyelerini artırabiliyor. Pürin açısından zengin sebzeler ise gut hastalığına yakalanma riskini artırmıyor gibi görünüyor.

19/20

Gut hastalarına kilo vermeye odaklanmalarını ve kan basıncını düşürdüğü kanıtlanmış DASH veya Akdeniz diyeti gibi diyetleri uygulamalarını tavsiye eden Dr. Choi, GLP-1 kilo verme ilaçlarını alan kişilerin ürat seviyelerini daha iyi kontrol edebileceklerini, ancak uzmanların bu konuyu araştırmaya yeni başladıklarını söyledi.

20/20

Edmondson ise son sekiz yıldır her gün gut ilacı almanın yanı sıra, kanındaki ürat miktarının 6,8 miligram/desilitreyi aşan tehlikeli seviyelere ulaşmadığından emin olmak için her yıl test yaptırdığını söyledi. Yıllardır alevlenme yaşamadığını ve geçen ayki ölçümünün 4,8 çıktığını ifade eden Edmondson, "İlaç almamayı tercih ederim ama alternatifi çok daha kötü" ifadelerini kullandı.