Bağırsak kanseri neden gençlerde artıyor? Uzman isim 4 büyük riski tek tek sıraladı

1/10

Kanser hiçbir zaman tek bir nedenle ortaya çıkmıyor. Vücudun çeşitli risk faktörlerine aynı anda maruz kalması, kanser hücrelerinin büyümeye başlaması ve bağışıklık sisteminin bu hücreleri zamanında yok edememesi sürecin temelini oluşturuyor. Uzmanlara göre bağırsak kanserinde de tablo böyle. Ancak bugün dikkat çeken asıl nokta, bu kanser türünün özellikle genç yetişkinlerde daha hızlı artması.

2/10

İngiltere’de bağırsak kanseri vakalarının 25-49 yaş grubunda yılda yüzde 3’ten fazla arttığı, buna karşılık 65 yaş üstünde tanı oranlarının benzer hızda düştüğü belirtiliyor. Benzer eğilim başka ülkelerde de görülüyor. Örneğin ABD’de 1990’larda doğan yetişkinlerin, 1960’larda doğanlara kıyasla erken başlangıçlı bağırsak kanseri açısından 5 kat daha yüksek risk taşıdığı ifade ediliyor.

3/10

Eskiden 50 yaş altındaki kişilerde daha nadir görülen bu tümör tipi için uluslararası ölçekte büyük araştırmalar başlatıldı. Uzmanlara göre burada genetik değişim tek başına açıklama olamaz; çünkü genler bu kadar kısa sürede bu ölçüde değişmez. Bu yüzden gözler, son yıllarda hızla değişen çevresel ve yaşam tarzı etkenlerine çevrilmiş durumda.

4/10

1. ULTRA İŞLENMİŞ GIDALARA BAĞIMLILIK
Uzmanlara göre son on yıllardaki en büyük değişim, ultra işlenmiş gıda tüketimindeki artış oldu. Hazır mamalardan atıştırmalıklara, paketli yiyeceklerden hazır yemeklere kadar birçok ürün, özellikle bugünün 25-50 yaş grubunun hayatında çocukluktan beri daha fazla yer aldı. Daha ileri yaştaki kuşaklar ise bu ürünlere bu kadar erken ve yoğun maruz kalmadı.

5/10

Bu tür yiyeceklerin ortak özelliği; rafine ve ucuz içeriklerle üretilmeleri, çok sayıda katkı maddesi içermeleri, lif bakımından fakir olmaları ve iltihaplanmayı artırabilmeleri. Uzmanlara göre burada en kritik noktalardan biri bağışıklık sistemi. Çünkü son yıllarda kanser araştırmaları, bağışıklık sisteminin erken kanser hücrelerini her gün fark edip yok etmede düşündüğümüzden çok daha önemli rol oynadığını gösterdi.

6/10

Bağışıklık sisteminin büyük bir bölümü kalın bağırsağın iç yüzeyinde yer alıyor ve burada bağırsak mikrobiyotasıyla, yani bağırsakta yaşayan milyarlarca bakteri, virüs ve mantarla yakın ilişki içinde çalışıyor. Ultra işlenmiş gıdalar, hem lif eksikliği hem de emülgatörler, tatlandırıcılar ve boyalar gibi yeni kimyasallar nedeniyle bu dengeyi bozabiliyor. Sonuçta iltihap artıyor, bağışıklık sistemi zayıflıyor ve kanser hücreleri daha kolay saklanabiliyor.

7/10

Bu nedenle uzmanların ilk önerisi, ultra işlenmiş gıdaları azaltmak, lif alımını artırmak ve fazla kilolardan kurtulmak. Verilere göre lif tüketimi bağırsak kanseri riskini azaltan en tutarlı faktörlerden biri. Her 10 gram ek lifin riski yaklaşık yüzde 10 düşürebileceği belirtiliyor. Lifin en yoğun bulunduğu kaynaklar ise sebzeler, meyveler, baklagiller, kuruyemişler ve tohumlar. Ayrıca obezite ve hareketsizlik de bağırsak kanseri riskini artırıyor. Fazla yağ dokusu iltihabı körüklüyor, iltihap da bağışıklık sistemini bozabiliyor. Bu nedenle kilo kontrolü ve düzenli fiziksel aktivite, yalnızca genel sağlık için değil, bağırsak kanseri riskini azaltmak için de önem taşıyor.

8/10

2. BESLENMEDEKİ PESTİSİTLER
Uzmanların dikkat çektiği ikinci başlık pestisitler ve yabancı ot ilaçları. Meyve ve sebzelerin yüzeyinde, ayrıca kahvaltılık gevrekler gibi bazı ürünlerde bu maddelerin kalıntıları bulunabiliyor. 1960’lardan bu yana bu maruziyetin arttığı, her ne kadar bazı bölgelerde düşüş yaşansa da tamamen ortadan kalkmadığı belirtiliyor. Resmi kurumlar bu seviyelerin güvenli olduğunu söylese de, uzmanlar bu testlerin çoğunun uzun dönem insan verisine değil, daha çok hayvan çalışmalarına dayandığını hatırlatıyor. Düşük dozda ama uzun süreli maruziyetin, özellikle bağışıklık sistemi üzerinde etkili olabileceği düşünülüyor

9/10

Bazı yaygın yabancı ot ilaçlarının daha nadir kan kanserleriyle bağlantılı bulunmuş olması, bağırsak kanseri için de benzer bir ihtimali gündeme taşıyor. Ancak şu aşamada bu alandaki verilerin hâlâ yetersiz olduğu vurgulanıyor. Uzmanların önerisi ise temkinli davranmak. Organik ürün tercih etmek, özellikle yüksek pestisit riski taşıyan meyve ve sebzeleri iyi yıkamak ve bahçecilikle uğraşanların düzenli pestisit kullanımını azaltması bu önlemler arasında sayılıyor. Bununla birlikte, pestisit korkusuyla meyve ve sebzeden tamamen uzak durmanın daha büyük hata olacağı da belirtiliyor. Çünkü bitkisel çeşitlilikten gelen faydalar, bu risklerden daha ağır basıyor.

3. GİDEREK ARTAN MİKROPLASTİK MARUZİYETİ
Mikroplastikler, kum tanesinden daha küçük plastik parçacıkları olarak tanımlanıyor ve artık havada, suda, gıdalarda, kıyafetlerde ve günlük yaşamın neredeyse her alanında bulunuyor. Uzmanlara göre bugün bağırsak kanseri riski artan kuşak, plastik şişeler, polyester kıyafetler ve yoğun plastik kullanımının içine doğdu. Bu parçacıkların bağırsak duvarında da saptandığı belirtiliyor. Fareler ve laboratuvar deneylerinden gelen çok sayıda ön klinik veri, mikroplastiklerin vücutta tahrişe, iltihaba ve bağışıklık sisteminde bozulmaya yol açabileceğini düşündürüyor. Hatta bazı kanser süreçlerini tetikleyebilecekleri de konuşuluyor. Ancak burada önemli bir sınır var: Şu anda insanlarda net ve güçlü klinik kanıt henüz yok. Yine de uzmanlar, plastik şişe ve kapları mümkün olduğunca azaltmayı, daha az sentetik kıyafet almayı ve özellikle plastik lif döken tekstil ürünlerini daha dikkatli kullanmayı öneriyor. Bu alanın yeni olduğu, gerçek risk düzeyini anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç duyulduğu da özellikle vurgulanıyor.

10/10

4. HAVA KALİTESİ
Uzmanlara göre bağırsak kanseriyle ilişkilendirilen bir başka olası başlık da hava kirliliği. Şehirlerde yaşayan kişilerde bağırsak kanseri oranlarının kırsal alanlarda yaşayanlara göre daha yüksek olduğuna dikkat çekiliyor. Eskisi gibi yoğun dumanlı şehir manzaraları olmasa da, havadaki ince partikül maddelerin hâlâ ciddi sorun yarattığı belirtiliyor. Bu çok küçük parçacıklar akciğerlere, oradan da kana karışabiliyor. İngiltere, ABD ve Çin’de yapılan çok sayıda çalışmada, ince partikül madde maruziyeti ile kolon kanseri riskinde yüzde 40’a varan artış arasında bağlantı bulunduğu aktarılıyor. Araç egzozlarından çıkan bazı hidrokarbonların kansere yatkınlık oluşturabileceği, bunun da yine bağışıklık sistemi ve iltihap üzerinden etkili olabileceği düşünülüyor. Bu nedenle yoğun trafikte bisiklet kullananların maske takması, kirliliğin yoğun olduğu ortamlardan mümkün olduğunca kaçınılması ve genel maruziyetin azaltılması öneriliyor. Ayrıca terleme yoluyla bazı zararlı maddelerin vücuttan atılabileceğine dair erken veriler olduğu için buhar banyosu ya da sauna gibi yöntemlerin de destekleyici olabileceği ifade ediliyor. Ancak bu alanda da daha fazla bilimsel çalışmaya ihtiyaç olduğu hatırlatılıyor. Uzmanların verdiği genel mesaj ise oldukça net: Bağırsak kanserindeki artış bir anda ortaya çıkmadı ve muhtemelen tek bir nedene de bağlı değil. Ultra işlenmiş gıdalar, pestisitler, mikroplastikler ve hava kirliliği gibi modern yaşamın parçaları, bağışıklık sistemi ve iltihap üzerinden birlikte etkili oluyor olabilir. Kesin tablo henüz tam netleşmese de, daha doğal beslenme, daha az işlenmiş gıda, daha düşük kimyasal maruziyet ve daha aktif yaşam gibi adımların riski azaltma açısından güçlü adaylar olduğu düşünülüyor. En çarpıcı uyarı ise şu: Uzmanlara göre bugünün çevresi ve yaşam biçimi, genç kuşakları ebeveynlerinden ve büyüklerinden farklı şekilde etkiliyor. Bu nedenle bağırsak kanserini artık yalnızca yaşlılıkla ilişkilendirilen bir hastalık gibi görmek giderek daha yanıltıcı hale geliyor.