Algoritmadan silaha giden yol: Türkiye'de dijital radikalleşme alarmı

ahaber.com.tr Haber Merkezi

Şanlıurfa'da bir liseye girerek rastgele ateş açan saldırgan, 16 kişiyi yaraladıktan sonra yaşamına son verdi.

Bu olayın hemen ardından Kahramanmaraş'ta 8'inci sınıf bir öğrenci, çantasında getirdiği silahlarla iki farklı sınıfta ateş açtı. İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, saldırıda 9 kişinin hayatını kaybettiğini, 6'sı ağır olmak üzere 13 kişinin yaralandığını duyurdu.

Her iki saldırganın da PUBG adlı mobil oyuna bağımlı olduğu ve yaşlarının küçük olması, dijital içeriklerin etkisi üzerine tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Her iki saldırganın da PUBG bağımlısı olduğu ortaya çıktı (ahaber.com.tr)

DİJİTAL DÜNYA ÇOCUKLARIN ÜZERİNE ÇÖKTÜ

Türkiye, son günlerde okullarda yaşanan ve faillerin öğrenciler olduğu kanlı saldırılarla sarsıldı. Şanlıurfa ve Kahramanmaraş'taki olaylar, yalnızca güvenlik değil, dijital dünyanın çocuklar üzerindeki etkisini de yeniden gündeme taşıdı.

Saldırıların ardından yapılan değerlendirmelerde, faillerin internet içerikleriyle şekillenen bir radikalleşme sürecinden geçmiş olabileceği ihtimali öne çıktı.

KİMLİK ARAYIŞI SÜRECİ KIRILGAN HALE GETİRİYOR

Uzmanlar, son dönemde benzer vakaların artmasının yalnızca bireysel eğilimlerle açıklanamayacağını, çocuk ve gençlerin içinde bulunduğu kültürel ve sosyal çevrenin de bu süreçte belirleyici rol oynadığını belirtiyor. Geleneksel aile bağlarının zayıflaması, toplumsal değerlerle kurulan ilişkinin kırılması ve gençlerin erken yaşta dijital dünyaya yönelmesi, "kimlik arayışı" sürecini daha kırılgan hale getiriyor. Bu durumun, bazı gençlerde kendini kabul ettirme veya varlığını kanıtlama amacıyla şiddete yönelme riskini artırdığı ifade ediliyor.

ONLİNE ŞİDDET OYUNLARI TARTIŞMASI

Şanlıurfa ve Kahramanmaraş'taki saldırıları gerçekleştiren iki failin de uzun süredir PUBG oynadığı bilgisi, çevrim içi şiddet içerikli oyunlara yönelik tartışmaları yeniden gündeme taşıdı.

Birçok ülkede 16+ ve 17+ yaş sınırıyla sunulan oyunun, çocuk yaşta ve kontrolsüz şekilde oynanmasının etkileri yeniden sorgulanıyor. Oyun içeriğinin doğrudan çatışma ve öldürme teması üzerine kurulu olması, özellikle küçük yaş grupları açısından risk oluşturabileceği yönünde değerlendirmelere yol açıyor.

Uzmanlar, şiddet içerikli oyunlarda yaş sınırlamalarının etkin biçimde uygulanması ve çocukların dijital içeriklere erişiminin daha sıkı denetlenmesi gerektiğine dikkat çekiyor.

ALGORİTMADAN RADİKALLEŞME OYUNU

SETA Vakfı'nın yayın organı Kriter dergisinde yer alan analizlere göre, YouTube gibi platformların öneri algoritmaları kullanıcıları kısa sürede daha uç içeriklere yönlendirebiliyor.

Araştırmada, Türkiye'deki sağ-dindar-muhafazakâr gençlerin çok kısa sürede radikalleşebileceği vurgulandı.

"Bir haftada aşırı ideolojilere maruz kalındıysa, aylarca içerik tüketen bir gencin dönüşümü ürkütücü olabilir" değerlendirmesi yapıldı.

İZMİR SALDIRISINDA DİJİTAL RADİKALLEŞME İDDİASI

2025 Eylül'ünde İzmir'de 16 yaşındaki bir gencin polis karakoluna düzenlediği silahlı saldırı da bu tartışmaları güçlendirdi. Olay sonrası yapılan incelemelerde, saldırganın radikalleşmesinde internet içeriklerinin belirleyici rol oynadığı ortaya çıktı.

Uzmanlar, örgüt bağı olmasa bile ideolojik motivasyonla şiddete yönelen "yalnız kurt" vakalarının arttığına dikkat çekti.

YOUTUBE DENEYİ: BİR HAFTADA "TAĞUT" NOKTASI

Araştırmada, sıfırdan açılan üç farklı YouTube hesabıyla deney yapıldı. Başlangıçta "İslam nedir?", "şeriat ne demek?", "cihad nedir?" gibi temel aramalar yapıldı.

İlk günlerde önerilen videolar ılımlıydı.

Ancak birkaç gün içinde algoritma içeriklerin tonunu değiştirdi.

Bir haftanın sonunda öneriler:

• "tağut ile mücadele"
• şiddeti meşrulaştıran içerikler
• radikal Selefi vaizlerin videoları

noktasına kadar ilerledi.

ŞİDDET İÇERİĞİNE GEÇİŞ TEST EDİLDİ

Deneyde daha sonra şu aramalar yapıldı:

• "silah yapımı"
• "bomba yapımı"
• "tağutla nasıl mücadele edilir"

Amaç, algoritmanın kullanıcıyı pratik şiddet içeriklerine yönlendirip yönlendirmediğini test etmekti.

Sonuç: Masum bir merakla başlayan süreç, kısa sürede şiddet içeriklerine uzanan bir döngüye dönüştü.

"FİLTRE BALONU" GENÇLERİ KUŞATIYOR

Araştırmada, algoritmanın kullanıcıya tek tip içerik sunarak "yankı odası" oluşturduğu belirtildi. Kullanıcı, farklı görüşlerle karşılaşamadıkça daha uç fikirleri normal görmeye başlıyor.

DÜNYADAN ÖRNEKLER: AYNI MODEL

Christchurch saldırganı Brenton Tarrant, ilham kaynağının YouTube olduğunu söylemişti. Norveç'te 77 kişinin öldüğü saldırının faili Anders Breivik'in de internet üzerinden radikalleştiği biliniyor. Bu örnekler, algoritmaların kullanıcıları uç noktalara taşıyabildiğini gösteriyor.

TÜRKİYE'DE DİNİ İÇERİKLERDE RİSK DAHA YÜKSEK

Kriter analizine göre Türkiye'de özellikle dini motifli radikal içerikler daha hızlı yayılıyor.

Bazı içeriklerde:

• mevcut düzen "tağut" olarak tanımlanıyor
• cihat ve şehitlik kavramları öne çıkarılıyor
• şiddet eylemleri meşrulaştırılıyor

Bu dilin gençleri etkileyebileceği belirtiliyor.

MASUM BAŞLAYIP ŞİDDETE GİDİYOR: TİKTOK

TikTok üzerinde yapılan deneyde ise sonuçlar dikkat çekici oldu.

13 yaşındaki bir kullanıcı profili:

• 1. gün: oyun ve eğlence videoları
• 2. gün: küfürlü içerikler, tehlikeli "challenge"lar
• 3. gün: bıçak ve şiddet içerikleri

ile karşı karşıya kaldı.

CİNSEL VE ZARARLI İÇERİKLER DE ÖNERİLİYOR

Deneylerde, 15 yaşındaki bir kullanıcıya kısa sürede:

• erotik içerikler
• müstehcen şakalar
• flört uygulaması reklamları

önerildiği görüldü.

"Kısıtlı mod" açık olmasına rağmen bu içeriklerin sunulması dikkat çekti.

DOPAMİN DÖNGÜSÜ: BAĞIMLILIK NASIL OLUŞUYOR?

Uzmanlara göre TikTok'un algoritması:

• kısa videolar
• sonsuz kaydırma
• belirsiz ödül sistemi

ile beynin ödül mekanizmasını tetikliyor. Bu sistem, kumar makinelerine benzer bir bağımlılık davranışı oluşturuyor.

İÇERİKLERLE ZİHİN ŞEKİLLENİYOR

Araştırmalarda, algoritmaların sadece içerik değil:

• duygu
• düşünce
• kimlik algısı
• üzerinde de etkili olduğu vurgulandı.

"ULUSAL GÜVENLİK" BOYUTU

Analizlerde, sosyal medya platformlarının artık bir "gayriresmi eğitim alanı" haline geldiği belirtildi. Bu nedenle algoritmaların etkisi, yalnızca bireysel değil toplumsal sonuçlar doğuran bir süreç olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlar, şiddet içeriklerinin özellikle sosyal medyada hızla yayılmasının benzer eğilimdeki gençler üzerinde tetikleyici ve özendirici etki oluşturabileceğine dikkat çekiyor. Bu nedenle söz konusu içeriklerin dolaşımının sınırlandırılmasının ifade özgürlüğü tartışmalarından bağımsız olarak toplumsal güvenlik perspektifiyle ele alınması gerektiği belirtiliyor.

Kapalı mesajlaşma uygulamaları ve kontrolsüz dijital grupların da benzer riskler taşıdığı, bu ortamlarda şiddetin normalleştirildiği ve kimlik göstergesi haline getirilebildiği ifade ediliyor.

ÇÖZÜM: ŞEFFAFLIK VE DENETİM

Uzmanlara göre çözüm için:

• algoritmalar şeffaf olmalı
• zararlı içerikler filtrelenmeli
• dijital okuryazarlık artırılmalı

Ayrıca Türkiye'de sosyal medya için 16 yaş sınırı önerisi de gündeme getirildi.