‘8 çivi gönderildi’ denilen depremin gerçek öyküsü

Bahar KURŞUN

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat depremleri sonrasındaki ‘acil durum’ refleksi ve yaşananlar çok tartışıldı. Afet bölgesine müdahalede geç kalındı, bazı bölgelere günlerce ulaşılamadı, Kızılay depremzedelere çadır sattı, yardımlar gecikti, depremin üzerinden 3 yıl geçmesine rağmen hâlâ konteyner kentlerde yaşam sürüyor. 

16 YAŞINDA BİR ÜLKE

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise deprem bölgesindeki eksikliklere yönelik eleştirilere 1939’da yaşanan Erzincan depremi üzerinden yanıt verdi. Erdoğan, “Dönemin iktidarı vatandaşa yardım namına sadece 8 çivi tevzi etmiş fakat bu 8 çivi ile ev inşa etmenin sırrını milletimize öğretmemişti” dedi. Deprem, Cumhuriyet’in ilanından 16 yıl sonra, 2. Dünya Savaşı döneminde yaşandı. 

ASKER ANINDA SAHADA

27 Aralık 1939’da Erzincan’da 01.57’de 7.9 büyüklüğünde deprem oldu. Deprem Erzincan ile birlikte Gümüşhane, Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Ordu, Giresun, Malatya ve Tunceli’de de hasara yol açtı. İktidarda CHP vardı. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Başbakan Refik Saydam’dı. Tarihçi Sinan Meydan’ın aktardığına göre; depremde en az hasarı kışlalar aldı. Askerler hemen arama kurtarma çalışmalarına başladı. Mahkumlar yaralı kurtarmak için seferber edildi. 

SAHRA HASTANELERİ

İçişleri Bakanı Faik Öztrak ve Sağlık Bakanı Hulusi Alataş anında bölgeye gitti. Kızılay depremin yaşandığı gün sahadaydı. Erzincan’a 500 çadır, bin battaniye, bin gömlek/don, 15 bin TL nakit gönderdi. Birçok ilden ekipler, madenciler, itfaiyeciler bölgeye gitti. Tren garı hastaneye dönüştürüldü, sahra hastaneleri kuruldu. 

YARDIM TRENLERİ YOLDA

Çevre illerden günlük ekmek, un, yağ, konserve, sabun, gaz yağı gibi temel ihtiyaçlar trenle taşındı. 29 Aralık’ta bozulan demiryolları tamir edilmişti. Bölgeye uçakla da yardım taşındı. Sümerbank Malatya Bez Fabrikası, Erzincan’da depremzedelere sıcak yemek dağıtmak için mutfak kurdu.  

“Milli Yardım Komitesi” 29 Aralık’ta TBMM Başkanı tarafından kuruldu. Komiteye yapılacak nakdi ve ayni yardımlar Kızılay’a yatırıldı. İlk bağışı TBMM üyeleri yaptı. Yardım miktarları ve yardım yapan firmaların isimleri gazetelerde açıklandı. 

YENİDEN İNŞA BAŞLADI

Çadırlar kış koşullarına uygun olmadığı için Kızılay, Erzincanlı depremzedeler için hızla barakalar inşa etti. Avusturya’dan prefabrik konutlar getirildi. Kenti yeniden inşa için çalışmalar başladı. Yurt dışından davet edilen bilim insanlarının da katkı verdiği çalışmalarla Erzincan fay hattı dışına taşındı.

Vatandaşa çadır satılmadı

CHP Ordu Milletvekili Seyit Torun, Erdoğan’ın “8 çivi” açıklamasına yanıt verdi. Torun, “Savaş ekonomisine rağmen 10 yılda planlı, güvenli bir şehir ayağa kaldırıldı. Ve o evler 1992 depreminde ayakta kaldı. Sizin döneminizde yapılan lüks rezidanslar gibi çökmedi. O günlerde 3 trilyon dolarlık vergi toplanmamıştı. 41 milyar dolarlık deprem vergisi toplanmamıştı. 7 milyar dolarlık dış yardım alınmamıştı. Depremin hemen ardından, ‘Kurma Evler’ olarak bilinen prefabrik konutlar Avusturya’dan getirildi. Vatandaşa çadır satılmadı” dedi.

52 saniyede tüm Anadolu etkilendi

1939 Erzincan depremi, Kuzey Anadolu Fay Hattı üzerinde meydana geldi. Derinliği 20 km olan depremin etkilediği alan, doğuda Erzincan Ovası’ndan batıda Kelkit Vadisi’ne kadar uzandı. Yırtılmanın uzunluğu 400 km, genişliği ise (güneyde Sivas’tan kuzeyde Karadeniz’e kadar) 200 km olarak belirlendi. 52 saniye süren deprem nedeniyle Karadeniz kıyılarında tsunami meydana geldi.