2 saat önce
36
Kaynak:CNN TÜRK
Küresel enerji ve ticaret akışının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz’deki bu sert gerileme, arz zincirleri ve petrol piyasaları açısından önemli sinyaller veriyor. Bu düşüşü nasıl okumak gerekir? Petrol savaşının kazananı İran mı? İstanbul Aydın Üniversitesi Öğretim Üyesi Elif Kaya değerlendirdi;
İki tane şey var. Bu boğazdan geçiş lojistik anlamda etkiliyor. Yani sigorta maliyetleri çok yükseldi. İkinci olarak boğaz, yani o boğazın öncesindeki körfezde üretim çok yüksek oranda yapılıyor. Hem İran hem körfez ülkeleri birlikte petrol üretiminin çok büyük bir kısmını karşılıyorlar. Bu ne anlama geliyor? Hem arz sıkıntıya girdi hem de üretilenin taşınması sıkıntıya girdi.
Bir de bununla beraber savaş döneminde doğalgaz, likitleştirilmiş doğalgaz üreten tesislerin vurulması… Hem Katar’da hem İran’da karşılıklı vuruldu bu tesisler. İkisinin de vurulması arzı daha büyük tehlikeye soktu. Biz daha öncesinde belirsizliği —“Savaş ne kadar sürer, neler olur?”— diye fiyatlarken birden arzın ciddi anlamda düşüş senaryosuyla karşı karşıya kaldık. Çünkü üretim sıkıntıya girdi.
Hem üretimin sıkıntıya girmesi hem taşımanın sıkıntıya girmesi, bunların çok maliyetli hâle gelmesi aslında bizi ciddi bir kaosa ve ekonomik anlamda krize sürüklüyor. Çünkü enerji bildiğiniz gibi üretimin en büyük girdisi.
– İlerleyen süreçte petrolü ne bekliyor?
Şu aşamada eğer bir anlaşmaya varılırsa —ki olasılık düşük görülüyor— durum değişebilir.
Çünkü İran, anlaşma istemediklerini söyledi ve kendi koşulları gerçekleşmedikçe anlaşmaya yanaşmayacaklarını açıkladı. Trump ise piyasaları yatıştırmak için açıklamalar yapıyor. “Savaş bitti.” diyor, “Anlaşmaya vardık.” diyor. Hatta Financial Times’da şöyle bir ifade yer aldı:
“O kadar enteresan bir dönemden geçiyoruz ki ABD Başkanının açıklamalarını İran’dan teyit gelmeden doğru kabul edemiyoruz.”
Gerçekten de gün içinde çok tutarsız açıklamalar yapıyor ve piyasalar bu haberlere aşırı duyarlı şekilde değişiyor. Peki neden Trump'ın açıklamaları doğrultusunda piyasalar bu kadar etkileniyor? Çünkü şu anda bir belirsizlik dönemindeyiz ve bu durum doğrudan savaşa bağlı. Savaş da doğrudan enerji maliyetlerini etkileyen bir noktada.
Normalde savaş bölgesel bir meseledir ve sadece o bölgeyi etkiler. Ancak burası öyle bir bölge değil. Rusya–Ukrayna krizinde de görmüştük; AB’nin enerji kaynakları Rusya’dan geliyordu ve Rusya kesince birden olayın rengi değişti. Avrupa Birliği'nin rekabet gücü düştü çünkü ucuza aldığı enerjiyi artık ucuza alamıyordu.
Burada ise daha kötü bir senaryoyla karşı karşıyayız. Çünkü Rusya sadece Avrupa Birliği’ni etkiliyordu ve alternatif yollar vardı.
Ama burası Körfez Bölgesi, Fars Körfezi… İran ve körfez ülkeleri, dünya enerji arzının çok büyük bir bölümünü sağlıyor. Bu bölgede bir krizin çıkması, bunun bütün dünyaya yayılması anlamına geliyor. Dünya çapında yayılan bir kriz ise hepimizi ekonomik ve siyasi açıdan etkiliyor.
Ve şu anda ekonomik etkiler, siyasi etkilerin çok ötesine geçmiş durumda.
English (US) ·