1.800 kilometrelik bulutun gizemi çözüldü

Nature Geoscience dergisinde yayımlanan ve Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Mars Express uzay aracının verilerine dayanan araştırma, Kızıl Gezegen'deki bu sıra dışı 1.800 kilometrelik atmosfer olayının daha önce hiçbir gezegen atmosferinde gözlemlenmemiş fiziksel bir süreçle meydana geldiğini ortaya koydu.

"Arsia Mons Uzamış Bulutu" (AMEC) adı verilen oluşum, Mars'ın güney yarımküresinde her yıl ilkbahar ve yaz aylarında, yaklaşık 20 kilometre yüksekliğindeki Arsia Mons yanardağının yakınlarında beliriyor. 

Su buzu kristallerinden oluşan bulut, her sabah yeniden ortaya çıkıp gün içinde uzayarak devasa boyutlara ulaştıktan sonra dağılıyor ve bu döngü aylar boyunca devam ediyor. Uzun süredir bilgisayar modelleriyle açıklanamayan bu döngüsel davranış, araştırmacıların atmosfere ilişkin ezber bozan bir süreci simülasyona dahil etmesiyle aydınlatıldı.

SU DAMLACIKLARININ OLUŞUMUNA BENZETİLİYOR

Dünya'da ve genel atmosfer olaylarında su buharı, havadaki toz, tuz veya polen gibi parçacıkların çevresinde yoğunlaşarak bulutları oluştururken; Arsia Mons üzerindeki süreç tamamen farklı işliyor. Araştırmaya göre Mars'taki su buharı, atmosferde hiçbir çekirdek parçacığa ihtiyaç duymadan doğrudan buz kristallerine dönüşüyor. Fizikte "homojen çekirdeklenme" olarak tanımlanan bu durum, oda sıcaklığında herhangi bir yüzeye ihtiyaç duymadan bir odanın ortasında kendiliğinden su damlacıklarının oluşmasına benzetiliyor.

Sürecin arkasında Arsia Mons yanardağının aşırı yüksekliği ile Mars'ın ince atmosferinin yarattığı özel koşullar yatıyor. Yanardağın çevresinden geçen güçlü rüzgarlar atmosferde dalgalanmalar oluşturarak nemli hava kütlelerini dakikalar içinde kilometrelerce yukarı taşıyor. 

SICAKLIK 10 DAKİKADA 30 DERECE DÜŞÜYOR

Bu hızlı yükseliş sırasında sıcaklık sadece 10 dakika içinde yaklaşık 30 derece düşüyor. Yaşanan bu ani soğuma ve aşırı yüksek su buharı doygunluğu, su buharının başka bir parçacığın yardımına ihtiyaç duymadan doğrudan dona dönüşmesini sağlıyor.

GEZENGENLERDE NADİR GÖRÜLÜYOR

Fransa'daki Sorbonne Üniversitesi ve CNRS bünyesinde çalışan araştırmanın başyazarı Jorge Hernández-Bernal, bu mekanizmanın bir gezegen atmosferinde ilk kez doğrulandığını ifade ediyor. Teorik olarak Dünya'nın üst atmosferinde veya Venüs'te gerçekleşebileceği düşünülen ancak kanıtlanamayan bu süreç, Mars Express'in üç farklı gözlem cihazından alınan verilerin bilgisayar ortamında canlandırılmasıyla güçlü bir modelleme kanıtına kavuştu. 

Keşif, evrendeki diğer gezegen atmosferlerinde de Dünya'da nadiren görülen ya da sadece teoride kalan fiziksel süreçlerin gerçekleşebileceğini gösteriyor.